<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0479"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 479 金刚经破空论</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 479 金刚经破空论</title> <author>明 智旭造论</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">479</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经破空论</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:27"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0133a" n="0133a"/> <lb ed="X" n="0133a01"/> <lb ed="X" n="0133a02"/> <lb ed="X" n="0133a03"/> <lb ed="X" n="0133a04"/> <lb ed="X" n="0133a05"/><cb:docNumber>No. 479</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0133a06"/><lb ed="R039" n="0265a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经破空论</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0133a07"/> <lb ed="X" n="0133a08"/><lb ed="R039" n="0265a02"/><byline cb:type="other">姚秦三藏法师鸠摩罗什 译经</byline> <lb ed="X" n="0133a09"/><lb ed="R039" n="0265a03"/><byline cb:type="author">皇明菩萨沙弥智旭际明 造论</byline> <lb ed="X" n="0133a10"/><lb ed="R039" n="0265a04"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0133a1001"><l>稽首实相三般若</l><l>本離四句及百非</l> <lb ed="X" n="0133a11"/><lb ed="R039" n="0265a05"/><l>满分修证福慧尊</l><l>性修慈誓冥加被</l> <lb ed="X" n="0133a12"/><lb ed="R039" n="0265a06"/><l>为治群盲恶取空</l><l>欲申如实不空義</l> <lb ed="X" n="0133a13"/><lb ed="R039" n="0265a07"/><l>不空遍破众戏论</l><l>顺悉昙故名破空</l></lg> <lb ed="X" n="0133a14"/><lb ed="R039" n="0265a08"/><p xml:id="pX25p0133a1401">论曰。此皈命请加以申造论立名之旨趣也。稽首 <lb ed="X" n="0133a15"/><lb ed="R039" n="0265a09"/>者。首至地也。由意笃敬。动身发口。即是三业翘勤 <lb ed="X" n="0133a16"/><lb ed="R039" n="0265a10"/>供养也。实相者。非有相･非无相･非非有相･非非无 <lb ed="X" n="0133a17"/><lb ed="R039" n="0265a11"/>相･非有无俱相。離一切相。遍为一切诸法作相。故 <lb ed="X" n="0133a18"/><lb ed="R039" n="0265a12"/>名实相。此实相者。即是般若波罗蜜体。体自寂照。 <lb ed="X" n="0133a19"/><lb ed="R039" n="0265a13"/>不可思议。如理而照。照不异寂。即名观照般若。如 <lb ed="X" n="0133a20"/><lb ed="R039" n="0265a14"/>理诠寂。寂诠即照。是名文字般若。夫实相者。为观 <lb ed="X" n="0133a21"/><lb ed="R039" n="0265a15"/>照体。为文字体。夫观照者。照于实相。照于文字。夫 <lb ed="X" n="0133a22"/><lb ed="R039" n="0265a16"/>文字者。诠于实相。诠于观照。此一非一。擧一即三。 <lb ed="X" n="0133a23"/><lb ed="R039" n="0265a17"/>此三非三。言三即一。为令众生顿悟诸法自体性 <lb ed="X" n="0133a24"/><lb ed="R039" n="0265a18"/>故。但擧实相。冠三般若。以实相体。统诸法故。此之 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0133b" n="0133b"/> <lb ed="X" n="0133b01"/><lb ed="R039" n="0265b01"/>实相。本自非有。亦复非无。非亦有无。非非有无。实 <lb ed="X" n="0133b02"/><lb ed="R039" n="0265b02"/>相離四句故。观照文字亦離四句。四句既離。百非 <lb ed="X" n="0133b03"/><lb ed="R039" n="0265b03"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0133001" n="0133001"/>目绝。以彼百非。总不出四句故。此实相三法。不可 <lb ed="X" n="0133b04"/><lb ed="R039" n="0265b04"/>思议。非修非证。而为一切修证之本。满修证者。谓 <lb ed="X" n="0133b05"/><lb ed="R039" n="0265b05"/>诸<persName>如来</persName>。称性而修。称性而证。因果理穷。无可加故。 <lb ed="X" n="0133b06"/><lb ed="R039" n="0265b06"/>分修证者。谓诸菩萨。全性成修。全性作证。如入大 <lb ed="X" n="0133b07"/><lb ed="R039" n="0265b07"/>海。渐次深故。福名福德。慧名慧行。实相非福。而为 <lb ed="X" n="0133b08"/><lb ed="R039" n="0265b08"/>一切福德之聚。称性缘修。是成性福。实相非慧。而 <lb ed="X" n="0133b09"/><lb ed="R039" n="0265b09"/>为一切慧行之本。称性真修。是成性慧。依于文字。 <lb ed="X" n="0133b10"/><lb ed="R039" n="0265b10"/>则有实相之福。福亦实相。具足福慧。依于观照。则 <lb ed="X" n="0133b11"/><lb ed="R039" n="0265b11"/>有实相之慧。慧亦实相。具足福慧。实相体尊。是故 <lb ed="X" n="0133b12"/><lb ed="R039" n="0265b12"/>福慧修证。成两足尊。</p><p xml:id="pX25p0133b1209" cb:place="inline">复次。实相非福慧。则不名尊。 <lb ed="X" n="0133b13"/><lb ed="R039" n="0265b13"/>以一切众生。皆悉具足实相体故。福慧非实相。亦 <lb ed="X" n="0133b14"/><lb ed="R039" n="0265b14"/>不名尊。以一切权小。纵有种种福慧。不成无上大 <lb ed="X" n="0133b15"/><lb ed="R039" n="0265b15"/>菩提故。由性具義。妙修得成。由妙修義。性德方显。 <lb ed="X" n="0133b16"/><lb ed="R039" n="0265b16"/>若但擧修德。不擧性德者。则众生与<persName>佛</persName>。条然隔别。 <lb ed="X" n="0133b17"/><lb ed="R039" n="0265b17"/>生不能感。<persName>佛</persName>不能应。若但擧性德。不擧修德者。则 <lb ed="X" n="0133b18"/><lb ed="R039" n="0265b18"/><persName>佛</persName>与众生。一味平等。<persName>佛</persName>非能加。生非所加。今以众 <lb ed="X" n="0133b19"/><lb ed="R039" n="0266a01"/>生性中诸<persName>佛</persName>修成之慈誓。加被诸<persName>佛</persName>性中众生本 <lb ed="X" n="0133b20"/><lb ed="R039" n="0266a02"/>具之修德。能拔一切戏论苦。能与一切实相乐。性 <lb ed="X" n="0133b21"/><lb ed="R039" n="0266a03"/>与性冥。修与修冥。性与修冥。修与性冥。性修不二。 <lb ed="X" n="0133b22"/><lb ed="R039" n="0266a04"/>生<persName>佛</persName>体同。是故得成加被義也。复次行人。若身身 <lb ed="X" n="0133b23"/><lb ed="R039" n="0266a05"/>业。若口口业。若意意业。当体即是实相。唯其当体 <lb ed="X" n="0133b24"/><lb ed="R039" n="0266a06"/>即实相故。则无能礼･所礼差别之相。达此能所性 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0133c" n="0133c"/> <lb ed="X" n="0133c01"/><lb ed="R039" n="0266a07"/>非能所。非能所性。遍为一切能所而作依止。无有 <lb ed="X" n="0133c02"/><lb ed="R039" n="0266a08"/>一能一所而非实相全体大用。是故三业得为能 <lb ed="X" n="0133c03"/><lb ed="R039" n="0266a09"/>感。诸<persName>佛</persName>得为所感。诸<persName>佛</persName>得为能应。行人得为所应。 <lb ed="X" n="0133c04"/><lb ed="R039" n="0266a10"/>此即皈命请加之旨趣也。</p><p xml:id="pX25p0133c0411" cb:place="inline">次申造论立名旨趣者。 <lb ed="X" n="0133c05"/><lb ed="R039" n="0266a11"/>问曰。从上<persName>佛</persName>祖经论<anchor xml:id="nkr_note_add_0133c0501" n="0133c0501"/><anchor xml:id="beg0133c0501" n="0133c0501"/>已<anchor xml:id="end0133c0501"/>足。何须更造此论。答曰。为 <lb ed="X" n="0133c06"/><lb ed="R039" n="0266a12"/>治群盲恶取空故。一切众生。生无慧目。不能得见 <lb ed="X" n="0133c07"/><lb ed="R039" n="0266a13"/>实相真体。亦复不知观照。不知文字。犹如群盲。不 <lb ed="X" n="0133c08"/><lb ed="R039" n="0266a14"/>见乳色。随语生解。闻鹤谓动。闻雪谓冷等。闻此经 <lb ed="X" n="0133c09"/><lb ed="R039" n="0266a15"/>者亦尔。经本破一切相。令达实相。而诸群盲。但闻 <lb ed="X" n="0133c10"/><lb ed="R039" n="0266a16"/>破相。便执非相。取著于空。成恶知见。破壞俗谛。撥 <lb ed="X" n="0133c11"/><lb ed="R039" n="0266a17"/>无因果。是以<persName>佛</persName>言。寧起有见如<name role="" type="person">须弥山</name>。莫起空见 <lb ed="X" n="0133c12"/><lb ed="R039" n="0266a18"/>如芥子许。而彼不知实相。虽复永離一切幻妄之 <lb ed="X" n="0133c13"/><lb ed="R039" n="0266b01"/>相。体性不空。以其无始以来。常恒不变。具足过恒 <lb ed="X" n="0133c14"/><lb ed="R039" n="0266b02"/>沙等性德之用。盖不唯为种种万行之所莊严。而 <lb ed="X" n="0133c15"/><lb ed="R039" n="0266b03"/>具万行无非性具。无非性起。趣擧一行。无非实相 <lb ed="X" n="0133c16"/><lb ed="R039" n="0266b04"/>全体大用。无分无剂。互遍互融。体即法界。義如是 <lb ed="X" n="0133c17"/><lb ed="R039" n="0266b05"/>故。</p><p xml:id="pX25p0133c1702" cb:place="inline">问曰。如是義者。即<anchor xml:id="nkr_note_add_0133c1701" n="0133c1701"/><anchor xml:id="beg0133c1701" n="0133c1701"/>已<anchor xml:id="end0133c1701"/>遍破一切戏论。所谓若有 <lb ed="X" n="0133c18"/><lb ed="R039" n="0266b06"/>见戏论。若空见戏论。若亦有亦空见戏论。若非有 <lb ed="X" n="0133c19"/><lb ed="R039" n="0266b07"/>非空见戏论。单四见戏论。复四见戏论。具足四见 <lb ed="X" n="0133c20"/><lb ed="R039" n="0266b08"/>戏论。廣说乃至一百八见。种种见网诸戏论等。无 <lb ed="X" n="0133c21"/><lb ed="R039" n="0266b09"/>不破尽。何故立名为破空耶。答曰。顺悉昙故。名为 <lb ed="X" n="0133c22"/><lb ed="R039" n="0266b10"/>破空。悉昙有四。一･世界悉昙。为令众生得欢喜故。 <lb ed="X" n="0133c23"/><lb ed="R039" n="0266b11"/>二･为人悉昙。为令众生生善根。故三･对治悉昙。为 <lb ed="X" n="0133c24"/><lb ed="R039" n="0266b12"/>令众生灭爱见故。四･第一義悉昙。为令众生入深 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0134a" n="0134a"/> <lb ed="X" n="0134a01"/><lb ed="R039" n="0266b13"/>理故。今治恶取空见。名为破空。即顺对治悉昙義 <lb ed="X" n="0134a02"/><lb ed="R039" n="0266b14"/>也。复次。于对治中。仍具四悉。所谓自有众生闻破 <lb ed="X" n="0134a03"/><lb ed="R039" n="0266b15"/>空论而生欢喜。复有众生。善根增长。爱见消灭。证 <lb ed="X" n="0134a04"/><lb ed="R039" n="0266b16"/>入实相。如是种种为益不同。以是因缘。须造论也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134a05"/><lb ed="R039" n="0266b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134a0501">金刚般若波罗蜜经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134a06"/><lb ed="R039" n="0266b18"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134a0601"><l>体是至宝相不壞</l><l>用能破物性常然</l> <lb ed="X" n="0134a07"/><lb ed="R039" n="0267a01"/><l>以喩般若三非三</l><l>通别咸成度无极</l></lg> <lb ed="X" n="0134a08"/><lb ed="R039" n="0267a02"/><p xml:id="pX25p0134a0801">论曰。此一经之总题也。以对馀经。则名为别。以对 <lb ed="X" n="0134a09"/><lb ed="R039" n="0267a03"/>经文。复名为通。若别若通。所诠无二。故曰咸成度 <lb ed="X" n="0134a10"/><lb ed="R039" n="0267a04"/>无极也。金刚者。喩也。般若波罗蜜者。法也。金中之 <lb ed="X" n="0134a11"/><lb ed="R039" n="0267a05"/>刚。故名金刚。此宝贵重。以喩实相般若。诸法中尊。 <lb ed="X" n="0134a12"/><lb ed="R039" n="0267a06"/>其相坚固。物不能壞。以喩观照般若。爱见莫侵。其 <lb ed="X" n="0134a13"/><lb ed="R039" n="0267a07"/>用猛利。能破一切。以喩文字般若。能断众疑。复次。 <lb ed="X" n="0134a14"/><lb ed="R039" n="0267a08"/>实相尊重故。观照文字亦复尊重。观照不壞故。即 <lb ed="X" n="0134a15"/><lb ed="R039" n="0267a09"/>是实相文字不壞。文字断疑故。即是实相观照断 <lb ed="X" n="0134a16"/><lb ed="R039" n="0267a10"/>疑。譬如体是至宝。故不为一切所壞而能破一切 <lb ed="X" n="0134a17"/><lb ed="R039" n="0267a11"/>也。不为一切所壞。故能破一切而称至宝也。能破 <lb ed="X" n="0134a18"/><lb ed="R039" n="0267a12"/>一切。故名为至宝而物莫能壞也。一体三義。混之 <lb ed="X" n="0134a19"/><lb ed="R039" n="0267a13"/>愈分。三義一体。派之愈合。实相常住为体。体即法 <lb ed="X" n="0134a20"/><lb ed="R039" n="0267a14"/>身。观照契理为宗。宗即般若。文字断疑为用。用即 <lb ed="X" n="0134a21"/><lb ed="R039" n="0267a15"/>解脱。总此三法为名。借此三義为喩。此之三義。其 <lb ed="X" n="0134a22"/><lb ed="R039" n="0267a16"/>性常然。诸<persName>佛</persName>菩萨。不能令增。一切众生。不能令减。 <lb ed="X" n="0134a23"/><lb ed="R039" n="0267a17"/>非悟非迷。无彼无此。唯其不属迷悟。故遍为迷悟 <lb ed="X" n="0134a24"/><lb ed="R039" n="0267a18"/>作依。唯其性无彼此。故依之成彼成此。</p><p xml:id="pX25p0134a2416" cb:place="inline">梵语波罗 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0134b" n="0134b"/> <lb ed="X" n="0134b01"/><lb ed="R039" n="0267b01"/>密。此翻彼岸到。亦翻度无极也。迷实相而为苦道。 <lb ed="X" n="0134b02"/><lb ed="R039" n="0267b02"/>迷观照而为烦恼。迷解脱而为结业。是以非此说 <lb ed="X" n="0134b03"/><lb ed="R039" n="0267b03"/>此。说名生死无极之海。悟苦道即法身。悟烦恼即 <lb ed="X" n="0134b04"/><lb ed="R039" n="0267b04"/>观照。悟结业即解脱。是以非彼说彼。说名度无极 <lb ed="X" n="0134b05"/><lb ed="R039" n="0267b05"/>也。复次。前五度对波罗蜜。各有四句料简。般若唯 <lb ed="X" n="0134b06"/><lb ed="R039" n="0267b06"/>三句。一者。非般若非波罗蜜。有为诸福德是。二者。 <lb ed="X" n="0134b07"/><lb ed="R039" n="0267b07"/>是般若非波罗蜜。相似诸智慧是。三者。是般若是 <lb ed="X" n="0134b08"/><lb ed="R039" n="0267b08"/>波罗蜜。此经所显三般若是。更无是波罗蜜非般 <lb ed="X" n="0134b09"/><lb ed="R039" n="0267b09"/>若句。以五度若非般若。不能到彼岸故。以五度若 <lb ed="X" n="0134b10"/><lb ed="R039" n="0267b10"/>到彼岸。咸名为般若故。故但说般若。即为具说六 <lb ed="X" n="0134b11"/><lb ed="R039" n="0267b11"/>度万行。当知六度万行。皆如金刚。離句。绝非。而非 <lb ed="X" n="0134b12"/><lb ed="R039" n="0267b12"/>断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134b13"/><lb ed="R039" n="0267b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134b1301">如是我闻。一时<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name><name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0134b14"/><lb ed="R039" n="0267b14"/>丘众千二百五十人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134b15"/><lb ed="R039" n="0267b15"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134b1501"><l>第一義谛无声字</l><l>亦无时处主伴等</l> <lb ed="X" n="0134b16"/><lb ed="R039" n="0267b16"/><l>为利众生转法轮</l><l>六种成就而证信</l></lg> <lb ed="X" n="0134b17"/><lb ed="R039" n="0267b17"/><p xml:id="pX25p0134b1701">论曰。实相之体。名为第一義谛。非能信･非所信･非 <lb ed="X" n="0134b18"/><lb ed="R039" n="0267b18"/>能闻･非所闻･非三世所摄･非方隅所收･非主非伴･ <lb ed="X" n="0134b19"/><lb ed="R039" n="0268a01"/>非一非多。而能所･时处･主伴･一多。咸依实相而得 <lb ed="X" n="0134b20"/><lb ed="R039" n="0268a02"/>成就。是故若知第一義谛非种种。而种种无非第 <lb ed="X" n="0134b21"/><lb ed="R039" n="0268a03"/>一義谛者。则不壞假名而达实相。可与信入此经。 <lb ed="X" n="0134b22"/><lb ed="R039" n="0268a04"/>即通序而成别矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134b23"/><lb ed="R039" n="0268a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134b2301">尔时<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入舍卫大城乞食。于其城 <lb ed="X" n="0134b24"/><lb ed="R039" n="0268a06"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0134b2401" n="0134b2401"/><anchor xml:id="beg0134b2401" n="0134b2401"/>已<anchor xml:id="end0134b2401"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0134b2402" n="0134b2402"/><anchor xml:id="beg0134b2402" n="0134b2402"/>已<anchor xml:id="end0134b2402"/>。敷座 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0134c" n="0134c"/> <lb ed="X" n="0134c01"/><lb ed="R039" n="0268a07"/>而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134c02"/><lb ed="R039" n="0268a08"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134c0201"><l>衣食行坐事即理</l><l>一切毘尼皆<persName>佛</persName>行</l> <lb ed="X" n="0134c03"/><lb ed="R039" n="0268a09"/><l>一一行中见实相</l><l>护念付嘱善应知</l></lg> <lb ed="X" n="0134c04"/><lb ed="R039" n="0268a10"/><p xml:id="pX25p0134c0401">论曰。末世甫欲趣向大乘。学深般若。便轻忽一切 <lb ed="X" n="0134c05"/><lb ed="R039" n="0268a11"/>毘尼细行。辄云大道不拘小节。大象不由兔径。岂 <lb ed="X" n="0134c06"/><lb ed="R039" n="0268a12"/>思<persName>如来</persName>大圣。法中之王。而著衣持钵。乞食趺坐等。 <lb ed="X" n="0134c07"/><lb ed="R039" n="0268a13"/>一一咸同比丘威仪。曾无稍异。故知全事即理。设 <lb ed="X" n="0134c08"/><lb ed="R039" n="0268a14"/>欲捨壞色三衣。而空谈惭愧忍辱之衣。何不幷废 <lb ed="X" n="0134c09"/><lb ed="R039" n="0268a15"/>人间六味。而空谈法喜禅悦之味乎。昔高峰妙禅 <lb ed="X" n="0134c10"/><lb ed="R039" n="0268a16"/>师室中垂问云。大修行人。当遵<persName>佛</persName>行。因甚不守毘 <lb ed="X" n="0134c11"/><lb ed="R039" n="0268a17"/>尼。盖一切毘尼。无非<persName>佛</persName>行。安得名为兔径小节。既 <lb ed="X" n="0134c12"/><lb ed="R039" n="0268a18"/>是不遵<persName>佛</persName>行。岂名大修行人。须知即一著衣。便具 <lb ed="X" n="0134c13"/><lb ed="R039" n="0268b01"/>惭愧忍辱功德之衣。即一饭食。便具禅悦法喜出 <lb ed="X" n="0134c14"/><lb ed="R039" n="0268b02"/>世之食。即一行乞。便知<persName>如来</persName>行慈悲行。即一趺坐。 <lb ed="X" n="0134c15"/><lb ed="R039" n="0268b03"/>便知<persName>如来</persName>坐法空座。是故一一行门无非实相。能 <lb ed="X" n="0134c16"/><lb ed="R039" n="0268b04"/>令根熟菩萨。见诸<persName>如来</persName>与其同行。得悟实相。名善 <lb ed="X" n="0134c17"/><lb ed="R039" n="0268b05"/>护念。令根未熟菩萨。依此法律。正住增长。进趣实 <lb ed="X" n="0134c18"/><lb ed="R039" n="0268b06"/>相。名善付嘱也。由此得名为发起序。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134c19"/><lb ed="R039" n="0268b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0134c1901">时。长老须菩提。在大众中。即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0134c20"/><lb ed="R039" n="0268b08"/>著地。合掌恭敬而白<persName>佛</persName>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>善护念诸 <lb ed="X" n="0134c21"/><lb ed="R039" n="0268b09"/>菩萨。善付嘱诸菩萨。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0134c22"/><lb ed="R039" n="0268b10"/>罗三藐三菩提心。应云何住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0134c23"/><lb ed="R039" n="0268b11"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0134c2301"><l>证实施权善鉴機</l><l>护念付嘱故稀有</l> <lb ed="X" n="0134c24"/><lb ed="R039" n="0268b12"/><l>发心应住降伏心</l><l>般若相应此应问</l></lg> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0135a" n="0135a"/> <lb ed="X" n="0135a01"/><lb ed="R039" n="0268b13"/><p xml:id="pX25p0135a0101">论曰。以三義故。歎为稀有。实相般若。难证难入。唯 <lb ed="X" n="0135a02"/><lb ed="R039" n="0268b14"/><persName>佛</persName>穷底。故为稀有。<anchor xml:id="nkr_note_add_0135a0201" n="0135a0201"/><anchor xml:id="beg0135a0201" n="0135a0201"/>已<anchor xml:id="end0135a0201"/>证实智。为物施权。权实不二。 <lb ed="X" n="0135a03"/><lb ed="R039" n="0268b15"/>故为稀有。知彼群機。有熟未熟。熟善护念。未熟付 <lb ed="X" n="0135a04"/><lb ed="R039" n="0268b16"/>嘱。于一切时。一切行中。具斯二利。故为稀有。阿耨 <lb ed="X" n="0135a05"/><lb ed="R039" n="0268b17"/>多罗三藐三菩提者。此翻无上正<persName>等正觉</persName>。乃一切 <lb ed="X" n="0135a06"/><lb ed="R039" n="0268b18"/>种智之果。发心者从因趣果之勝心也。入理般若。 <lb ed="X" n="0135a07"/><lb ed="R039" n="0269a01"/>名为住。应云何住。是问住果。云何降伏其心。是问 <lb ed="X" n="0135a08"/><lb ed="R039" n="0269a02"/>净因。夫无上菩提。虽名为果。体即非果。发无上心。 <lb ed="X" n="0135a09"/><lb ed="R039" n="0269a03"/>虽名为因。体即非因。非果非因。实相法身宝也。应 <lb ed="X" n="0135a10"/><lb ed="R039" n="0269a04"/>住是观照。不壞宗也。降伏是解脱。断惑用也。故名 <lb ed="X" n="0135a11"/><lb ed="R039" n="0269a05"/>般若相应问也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0135a12"/><lb ed="R039" n="0269a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0135a1201"><persName>佛</persName>言。善哉。善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0135a13"/><lb ed="R039" n="0269a07"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。善男子善女 <lb ed="X" n="0135a14"/><lb ed="R039" n="0269a08"/>人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是住。如是降伏 <lb ed="X" n="0135a15"/><lb ed="R039" n="0269a09"/>其心。唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0135a16"/><lb ed="R039" n="0269a10"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0135a1601"><l>契理契機故善善</l><l>闻慧具足谛应思</l></lg> <lb ed="X" n="0135a17"/><lb ed="R039" n="0269a11"/><p xml:id="pX25p0135a1701">论曰。自有契理而不契機者。如说大法。小機不堪。 <lb ed="X" n="0135a18"/><lb ed="R039" n="0269a12"/>自有契機而不契理者。如说世善。不出生死。尽理 <lb ed="X" n="0135a19"/><lb ed="R039" n="0269a13"/>而言。若非契理。决不契機。以理非权实。能权能实。 <lb ed="X" n="0135a20"/><lb ed="R039" n="0269a14"/>权实皆理。如甘毒皆药故。若非契機。亦决不契理。 <lb ed="X" n="0135a21"/><lb ed="R039" n="0269a15"/>以说不当機。便成非量。如药无贵贱。起病者良故。 <lb ed="X" n="0135a22"/><lb ed="R039" n="0269a16"/>闻慧具足者。有闻无慧。如有灯无目。不见实相。有 <lb ed="X" n="0135a23"/><lb ed="R039" n="0269a17"/>慧无闻。如暗室中坐。亦不见实相。诫令谛听。为具 <lb ed="X" n="0135a24"/><lb ed="R039" n="0269a18"/>足闻慧故。为引起思慧及修慧故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0135b" n="0135b"/> <lb ed="X" n="0135b01"/><lb ed="R039" n="0269b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0135b0101"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心。所有 <lb ed="X" n="0135b02"/><lb ed="R039" n="0269b02"/>一切众生之类。若卵生･若胎生･若湿生･若化生･若有 <lb ed="X" n="0135b03"/><lb ed="R039" n="0269b03"/>色･若无色･若有想･若无想･若非有想非无想。我皆令 <lb ed="X" n="0135b04"/><lb ed="R039" n="0269b04"/>入无馀涅槃而灭度之。如是灭度无量无数无边众 <lb ed="X" n="0135b05"/><lb ed="R039" n="0269b05"/>生。实无众生得灭度者。何以故。须菩提。若菩萨有我 <lb ed="X" n="0135b06"/><lb ed="R039" n="0269b06"/>相人相众生相寿者相。即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0135b07"/><lb ed="R039" n="0269b07"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0135b0701"><l>廣大第一常不倒</l><l>四心亦即三迴向</l> <lb ed="X" n="0135b08"/><lb ed="R039" n="0269b08"/><l>如是誓愿善降心</l><l>能会一心三般若</l></lg> <lb ed="X" n="0135b09"/><lb ed="R039" n="0269b09"/><p xml:id="pX25p0135b0901">论曰。廣大心者。亦名无边心。谓所缘境遍。即是横 <lb ed="X" n="0135b10"/><lb ed="R039" n="0269b10"/>亘四生。竖穷三界。四生为能住。三界为所住。依壳 <lb ed="X" n="0135b11"/><lb ed="R039" n="0269b11"/>曰卵生。如鱼鸟等。含藏曰胎生。如人畜等。假润曰 <lb ed="X" n="0135b12"/><lb ed="R039" n="0269b12"/>湿生。如虫蚁等。倏现曰化生。如诸天等。有色者。欲 <lb ed="X" n="0135b13"/><lb ed="R039" n="0269b13"/>色二界。无色者。空等四天。于四空中。空处识处。名 <lb ed="X" n="0135b14"/><lb ed="R039" n="0269b14"/>有想。无所有处。名无想。有顶众生。名非有想非无 <lb ed="X" n="0135b15"/><lb ed="R039" n="0269b15"/>想。第一心者。亦名最上心。所谓我皆令入无馀涅 <lb ed="X" n="0135b16"/><lb ed="R039" n="0269b16"/>槃而灭度之。此非小乘无馀涅槃。功德施菩萨论 <lb ed="X" n="0135b17"/><lb ed="R039" n="0269b17"/>云。无馀涅槃者何義。谓了诸法无生性空。永息一 <lb ed="X" n="0135b18"/><lb ed="R039" n="0269b18"/>切有患诸蕴。资用无边稀有功德。淸净色相。圆满 <lb ed="X" n="0135b19"/><lb ed="R039" n="0270a01"/>莊严。廣利群生。妙业无尽。天台疏云。大乘以累无 <lb ed="X" n="0135b20"/><lb ed="R039" n="0270a02"/>不尽。德无不圆。名无馀也。常心者。亦名爱摄心。经 <lb ed="X" n="0135b21"/><lb ed="R039" n="0270a03"/>云。如是灭度无量众生。实无众生得灭度者。论云。 <lb ed="X" n="0135b22"/><lb ed="R039" n="0270a04"/>菩萨慈爱一切众生。同于<anchor xml:id="nkr_note_add_0135b2201" n="0135b2201"/><anchor xml:id="beg0135b2201" n="0135b2201"/>己<anchor xml:id="end0135b2201"/>故。众生灭度。即我非 <lb ed="X" n="0135b23"/><lb ed="R039" n="0270a05"/>他。是名爱摄。今谓此之经文。应依论释。盖一切众 <lb ed="X" n="0135b24"/><lb ed="R039" n="0270a06"/>生。虽复无量。总不離我同体心性。是故名为自性 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0135c" n="0135c"/> <lb ed="X" n="0135c01"/><lb ed="R039" n="0270a07"/>众生。须知实无心外众生得灭度者。非不灭度自 <lb ed="X" n="0135c02"/><lb ed="R039" n="0270a08"/>性众生。令证无馀涅槃乐也。夫众生之界。本即大 <lb ed="X" n="0135c03"/><lb ed="R039" n="0270a09"/>涅槃界。由迷妄故。生死浩然。譬如翳目。妄见空花。 <lb ed="X" n="0135c04"/><lb ed="R039" n="0270a10"/>今令觉悟本灭即名为度。非有此岸可離。非有彼 <lb ed="X" n="0135c05"/><lb ed="R039" n="0270a11"/>岸可到。若不达一切众生即我心性。便生彼我之 <lb ed="X" n="0135c06"/><lb ed="R039" n="0270a12"/>心。不能爱摄。若不达一切生死体即涅槃。便生难 <lb ed="X" n="0135c07"/><lb ed="R039" n="0270a13"/>度之心。不能尽未来际。行菩萨道。故实无言。为遮 <lb ed="X" n="0135c08"/><lb ed="R039" n="0270a14"/>心外计有众生。及遮心内计有生死实法。非谓都 <lb ed="X" n="0135c09"/><lb ed="R039" n="0270a15"/>不誓度自心如幻众生。不顚倒心者。亦名正智心。 <lb ed="X" n="0135c10"/><lb ed="R039" n="0270a16"/>经云。若菩萨有我相等。即非菩萨。四相是顚倒心。 <lb ed="X" n="0135c11"/><lb ed="R039" n="0270a17"/>有则名非。无则名是。以失显得也。宰主名我。形相 <lb ed="X" n="0135c12"/><lb ed="R039" n="0270a18"/>名人。众缘和合名众生。相似相续名寿者。即十六 <lb ed="X" n="0135c13"/><lb ed="R039" n="0270b01"/>知见之四。略擧以显補特伽罗妄执。此执若无。名 <lb ed="X" n="0135c14"/><lb ed="R039" n="0270b02"/>得正智。四心亦即三迴向者。菩萨所修三种迴向。 <lb ed="X" n="0135c15"/><lb ed="R039" n="0270b03"/>谓迴自向他。迴因向果。迴事向理。今廣大心。即迴 <lb ed="X" n="0135c16"/><lb ed="R039" n="0270b04"/>自向他義。第一心。即迴因向果義。常心･不顚倒心。 <lb ed="X" n="0135c17"/><lb ed="R039" n="0270b05"/>即迴事向理義。以此誓愿善降伏心。令因淸净。则 <lb ed="X" n="0135c18"/><lb ed="R039" n="0270b06"/>会一心三般若性。迴自向他。会解脱性。喩如能破 <lb ed="X" n="0135c19"/><lb ed="R039" n="0270b07"/>一切。迴因向果。会观照性。喩如物莫能壞。迴事向 <lb ed="X" n="0135c20"/><lb ed="R039" n="0270b08"/>理。会法身性。喩如体即至宝。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0135c21"/><lb ed="R039" n="0270b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0135c2101">复次。须菩提。菩萨于法应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0135c22"/><lb ed="R039" n="0270b10"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <lb ed="X" n="0135c23"/><lb ed="R039" n="0270b11"/>是佈施不住于相。何以故。若菩萨不住相佈施。其福 <lb ed="X" n="0135c24"/><lb ed="R039" n="0270b12"/>德不可思量。须菩提。于意云何。东方虚空可思量不。 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0136a" n="0136a"/> <lb ed="X" n="0136a01"/><lb ed="R039" n="0270b13"/>不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。南西北方四维上下虚空可思量 <lb ed="X" n="0136a02"/><lb ed="R039" n="0270b14"/>不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如 <lb ed="X" n="0136a03"/><lb ed="R039" n="0270b15"/>是不可思量。须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0136a04"/><lb ed="R039" n="0270b16"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0136a0401"><l>一切无住是应住</l><l>资生无畏法三檀</l> <lb ed="X" n="0136a05"/><lb ed="R039" n="0270b17"/><l>一二三摄六度满</l><l>如虚空住是所教</l></lg> <lb ed="X" n="0136a06"/><lb ed="R039" n="0270b18"/><p xml:id="pX25p0136a0601">论曰。前问及许。皆先住而後降者。从实智起权智 <lb ed="X" n="0136a07"/><lb ed="R039" n="0271a01"/>也。今答中。先降而後住者。从权智入实智也。以无 <lb ed="X" n="0136a08"/><lb ed="R039" n="0271a02"/>所住法。住般若中。炽燃修行六波罗蜜而不取相。 <lb ed="X" n="0136a09"/><lb ed="R039" n="0271a03"/>是故能令少施与虚空等。施有三种。一･资生施。即 <lb ed="X" n="0136a10"/><lb ed="R039" n="0271a04"/>檀波罗蜜。二･无畏施。即尸罗孱提二波罗蜜。三者･ <lb ed="X" n="0136a11"/><lb ed="R039" n="0271a05"/>法施。即毘離耶･禅那･般若三波罗蜜。不住六尘者。 <lb ed="X" n="0136a12"/><lb ed="R039" n="0271a06"/>不著其因。不取其果。不著因者。不见我为能施。人 <lb ed="X" n="0136a13"/><lb ed="R039" n="0271a07"/>为受施。物为所施。以若我･若人･若物。因缘无性故。 <lb ed="X" n="0136a14"/><lb ed="R039" n="0271a08"/>如幻如梦故。唯心所现。因心成体。体即法界故。不 <lb ed="X" n="0136a15"/><lb ed="R039" n="0271a09"/>取果者。不为贪求未来殊勝色等诸果报故。不住 <lb ed="X" n="0136a16"/><lb ed="R039" n="0271a10"/>相者。相只是六尘若因若果。盖现前所有六度妙 <lb ed="X" n="0136a17"/><lb ed="R039" n="0271a11"/>行。本皆实相擧体所成。是故随擧一行。本即实相 <lb ed="X" n="0136a18"/><lb ed="R039" n="0271a12"/>全体大用。譬如擧海成沤。擧沤摄海。而诸众生住 <lb ed="X" n="0136a19"/><lb ed="R039" n="0271a13"/>于相故。妄自计果计因。观大观小。若能称性而住。 <lb ed="X" n="0136a20"/><lb ed="R039" n="0271a14"/>不住诸相。譬如芥子中空。与十方空。性无二无别。 <lb ed="X" n="0136a21"/><lb ed="R039" n="0271a15"/>以空非内外･彼此･方隅･形相。更无小空异大空故。 <lb ed="X" n="0136a22"/><lb ed="R039" n="0271a16"/>无相之福。其福乃大。非谓无福。不住尘相。名如教 <lb ed="X" n="0136a23"/><lb ed="R039" n="0271a17"/>住。非无应住。是故善破恶取空见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0136a24"/><lb ed="R039" n="0271a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0136a2401">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0136b" n="0136b"/> <lb ed="X" n="0136b01"/><lb ed="R039" n="0271b01"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0136b02"/><lb ed="R039" n="0271b02"/>相。<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0136b03"/><lb ed="R039" n="0271b03"/>即<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b0301" n="0136b0301"/><anchor xml:id="beg0136b0301" n="0136b0301"/>见<anchor xml:id="end0136b0301"/><persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0136b04"/><lb ed="R039" n="0271b04"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0136b0401"><l><persName>如来</persName>果德不思议</l><l>身相非相即实相</l> <lb ed="X" n="0136b05"/><lb ed="R039" n="0271b05"/><l>不離诸相说非相</l><l>于<persName>佛</persName>三身如是见</l></lg> <lb ed="X" n="0136b06"/><lb ed="R039" n="0271b06"/><p xml:id="pX25p0136b0601">论曰。准馀诸论。自此以下。皆为问答遣疑也。恐有 <lb ed="X" n="0136b07"/><lb ed="R039" n="0271b07"/>疑曰。菩萨施时。不住于相。云何致成果时福相。故 <lb ed="X" n="0136b08"/><lb ed="R039" n="0271b08"/>逆问曰。可以身相见<persName>如来</persName>不。尊者<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b0801" n="0136b0801"/><anchor xml:id="beg0136b0801" n="0136b0801"/>已<anchor xml:id="end0136b0801"/>达法身真理。 <lb ed="X" n="0136b09"/><lb ed="R039" n="0271b09"/>随即答曰。不可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所 <lb ed="X" n="0136b10"/><lb ed="R039" n="0271b10"/>说身相。即非身相。盖实相不变随缘。说为身相。随 <lb ed="X" n="0136b11"/><lb ed="R039" n="0271b11"/>缘不变。即非身相。此则<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b1101" n="0136b1101"/><anchor xml:id="beg0136b1101" n="0136b1101"/>已<anchor xml:id="end0136b1101"/>悟报化非真。不離于真。 <lb ed="X" n="0136b12"/><lb ed="R039" n="0271b12"/><persName>佛</persName>迎其解而廣之曰。凡所有相。皆是虚妄。不唯取 <lb ed="X" n="0136b13"/><lb ed="R039" n="0271b13"/>报化修德之相。名为虚妄。即复取法身性德之相。 <lb ed="X" n="0136b14"/><lb ed="R039" n="0271b14"/>亦是虚妄。若见诸相非相。如达全波即水。无别波 <lb ed="X" n="0136b15"/><lb ed="R039" n="0271b15"/>相。全沤即海。无别沤相。则不于法身外。别取报化 <lb ed="X" n="0136b16"/><lb ed="R039" n="0271b16"/>相。亦不于报化外。别取法身相。而头头法法。皆是 <lb ed="X" n="0136b17"/><lb ed="R039" n="0271b17"/><persName>如来</persName>一体三身矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0136b18"/><lb ed="R039" n="0271b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0136b1801">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0136b19"/><lb ed="R039" n="0272a01"/>生实信不。<persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百 <lb ed="X" n="0136b20"/><lb ed="R039" n="0272a02"/>岁。有持戒修福者。于此章句能生信心。以此为实。当 <lb ed="X" n="0136b21"/><lb ed="R039" n="0272a03"/>知是人。不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0136b2101" n="0136b2101"/><anchor xml:id="beg0136b2101" n="0136b2101"/>已<anchor xml:id="end0136b2101"/>于无 <lb ed="X" n="0136b22"/><lb ed="R039" n="0272a04"/>量千万<persName>佛</persName>所种诸善根。闻是章句。乃至一念生净信 <lb ed="X" n="0136b23"/><lb ed="R039" n="0272a05"/>者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉见是诸众生得如是无量福 <lb ed="X" n="0136b24"/><lb ed="R039" n="0272a06"/>德。何以故。是诸众生。无复我相人相众生相寿者相。 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0136c" n="0136c"/> <lb ed="X" n="0136c01"/><lb ed="R039" n="0272a07"/>无法相。亦无非法相。何以故。是诸众生。若心取相。即 <lb ed="X" n="0136c02"/><lb ed="R039" n="0272a08"/>为著我人众生寿者。若取法相。即著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0136c03"/><lb ed="R039" n="0272a09"/>何以故。若取非法相。即著我人众生寿者。是故不应 <lb ed="X" n="0136c04"/><lb ed="R039" n="0272a10"/>取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName>常说。汝等比丘。知 <lb ed="X" n="0136c05"/><lb ed="R039" n="0272a11"/>我说法。如筏喩者。法尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0136c06"/><lb ed="R039" n="0272a12"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0136c0601"><l>持戒修福有智慧</l><l>善根深故福德多</l> <lb ed="X" n="0136c07"/><lb ed="R039" n="0272a13"/><l><persName>佛</persName>眼所见<persName>佛</persName>智知</l><l>離我法执度<anchor xml:id="nkr_note_add_0136c0701" n="0136c0701"/><anchor xml:id="beg0136c0701" n="0136c0701"/>彼<anchor xml:id="end0136c0701"/>岸</l></lg> <lb ed="X" n="0136c08"/><lb ed="R039" n="0272a14"/><p xml:id="pX25p0136c0801">论曰。不住相施为淸净因。诸相非相为淸净果。超 <lb ed="X" n="0136c09"/><lb ed="R039" n="0272a15"/>情離见。谁能信乐。尊者因此致疑。<persName>佛</persName>答释云莫作 <lb ed="X" n="0136c10"/><lb ed="R039" n="0272a16"/>是说者。不定之辞也。若无三种善根。虽在<persName>佛</persName>世。实 <lb ed="X" n="0136c11"/><lb ed="R039" n="0272a17"/>信不生。若有三种善根。虽後後时。能生净信。三善 <lb ed="X" n="0136c12"/><lb ed="R039" n="0272a18"/>根者。一持戒･二修福･三有智慧。</p><p xml:id="pX25p0136c1213" cb:place="inline">一･持戒者。功德施 <lb ed="X" n="0136c13"/><lb ed="R039" n="0272b01"/>云。过去生中见无量<persName>佛</persName>。咸供养故。供养有三种。一･ <lb ed="X" n="0136c14"/><lb ed="R039" n="0272b02"/>给侍左右。二･严办所需。三･询承法要。能守护故。名 <lb ed="X" n="0136c15"/><lb ed="R039" n="0272b03"/>曰尸罗。谓能善守六情根故。彼复有三。一･能離尸 <lb ed="X" n="0136c16"/><lb ed="R039" n="0272b04"/>罗。離于十不善业故。二･能作尸罗。作于菩提分业 <lb ed="X" n="0136c17"/><lb ed="R039" n="0272b05"/>故。三･能趣尸罗。趣于第一義谛故。</p><p xml:id="pX25p0136c1714" cb:place="inline">二･修福者。功德 <lb ed="X" n="0136c18"/><lb ed="R039" n="0272b06"/>施云。种无贪等三善根故。质直柔和及智悲等。</p><p xml:id="pX25p0136c1819" cb:place="inline">三･ <lb ed="X" n="0136c19"/><lb ed="R039" n="0272b07"/>有智慧者。了知生法二俱空故。知生空者。即是无 <lb ed="X" n="0136c20"/><lb ed="R039" n="0272b08"/>我人等相。知法空者。即是无法相。亦无非法相。虽 <lb ed="X" n="0136c21"/><lb ed="R039" n="0272b09"/>云二空。只是一理。不取则我･法本空。一取则二俱 <lb ed="X" n="0136c22"/><lb ed="R039" n="0272b10"/>成著。此三善根。前不兼後。後必具前。前二为助。後 <lb ed="X" n="0136c23"/><lb ed="R039" n="0272b11"/>一为正。若无正信。则助善福微。若无助善。则正信 <lb ed="X" n="0136c24"/><lb ed="R039" n="0272b12"/>不发。由根深故。福乃无量。<persName>佛</persName>智所知现量而知。非 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0137a" n="0137a"/> <lb ed="X" n="0137a01"/><lb ed="R039" n="0272b13"/>比知也。<persName>佛</persName>眼所见。照穷因果。非肉眼也。世有侈谈 <lb ed="X" n="0137a02"/><lb ed="R039" n="0272b14"/>无相。而尸罗福德。置诸罔闻者。妄谓不著戒相。不 <lb ed="X" n="0137a03"/><lb ed="R039" n="0272b15"/>知全堕破戒相中。妄谓不著福相。不知全堕众罪 <lb ed="X" n="0137a04"/><lb ed="R039" n="0272b16"/>相中。是以<persName>如来</persName>慇勤郑重。特申诫云。何以故。若取 <lb ed="X" n="0137a05"/><lb ed="R039" n="0272b17"/>非法相。即著我人众生寿者。盖凡夫未达戒之与 <lb ed="X" n="0137a06"/><lb ed="R039" n="0272b18"/>福。当体即是无相。而欲别求无相戒福。不知一撥 <lb ed="X" n="0137a07"/><lb ed="R039" n="0273a01"/>戒福法相。便堕非法相中。既取非法。生执宛然。欲 <lb ed="X" n="0137a08"/><lb ed="R039" n="0273a02"/>会二空。愈趋愈远。故曰法尙应捨。何况非法。犹<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0137a09"/><lb ed="R039" n="0273a03"/>顶所云。尙无不杀不盗不婬。云何更随杀盗婬事 <lb ed="X" n="0137a10"/><lb ed="R039" n="0273a04"/>也。非法相如病。法相如药。病尽药除。何更取病。非 <lb ed="X" n="0137a11"/><lb ed="R039" n="0273a05"/>法相如此岸。法相如筏。<anchor xml:id="nkr_note_add_0137a1101" n="0137a1101"/><anchor xml:id="beg0137a1101" n="0137a1101"/>已<anchor xml:id="end0137a1101"/>渡彼岸。尙捨于筏。岂更 <lb ed="X" n="0137a12"/><lb ed="R039" n="0273a06"/>作此岸事。若未到彼岸。只应痛捨非法此岸。不应 <lb ed="X" n="0137a13"/><lb ed="R039" n="0273a07"/>辄捨法相之筏。若<anchor xml:id="nkr_note_add_0137a1301" n="0137a1301"/><anchor xml:id="beg0137a1301" n="0137a1301"/>已<anchor xml:id="end0137a1301"/>到彼岸。还来度生。只须用法 <lb ed="X" n="0137a14"/><lb ed="R039" n="0273a08"/>相之筏。亦不须用此岸之非法。或于此岸示作警 <lb ed="X" n="0137a15"/><lb ed="R039" n="0273a09"/>策。如婆薮调达等。又当别论。然今行人。幸自扪心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0137a16"/><lb ed="R039" n="0273a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0137a1601">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0137a17"/><lb ed="R039" n="0273a11"/><persName>如来</persName>有所说法耶。须菩提言。如我解<persName>佛</persName>所说義。无有 <lb ed="X" n="0137a18"/><lb ed="R039" n="0273a12"/>定法名阿耨多罗三藐三菩提。亦无有定法<persName>如来</persName>可 <lb ed="X" n="0137a19"/><lb ed="R039" n="0273a13"/>说。何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取。不可说。非法。非非 <lb ed="X" n="0137a20"/><lb ed="R039" n="0273a14"/>法。所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0137a21"/><lb ed="R039" n="0273a15"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0137a2101"><l>法若可得及可说</l><l>即是有为非实義</l> <lb ed="X" n="0137a22"/><lb ed="R039" n="0273a16"/><l>所说非是无因缘</l><l>顺于贤圣无为证</l> <lb ed="X" n="0137a23"/><lb ed="R039" n="0273a17"/><l>无为差别義应知</l><l>譬如丈尺虚空等</l></lg> <lb ed="X" n="0137a24"/><lb ed="R039" n="0273a18"/><p xml:id="pX25p0137a2401">论曰。若复渡彼岸时。法与非法皆捨。云何<persName>世尊</persName>得 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0137b" n="0137b"/> <lb ed="X" n="0137b01"/><lb ed="R039" n="0273b01"/>菩提法。有所说耶。为遣此疑。故设此问。尊者深会 <lb ed="X" n="0137b02"/><lb ed="R039" n="0273b02"/><persName>佛</persName>旨。故随答言。无上菩提。超情･離见。即是究竟彼 <lb ed="X" n="0137b03"/><lb ed="R039" n="0273b03"/>岸。不但无非法相。亦无法相可得。故云。无有定法 <lb ed="X" n="0137b04"/><lb ed="R039" n="0273b04"/>名无上菩提。所证既超情離见。所说亦超情離见。 <lb ed="X" n="0137b05"/><lb ed="R039" n="0273b05"/>故云亦无有定法<persName>如来</persName>可说。何以故。实相彼岸。虽 <lb ed="X" n="0137b06"/><lb ed="R039" n="0273b06"/>复言语道断。心行处灭。不可取说。而<persName>如来</persName>以四悉 <lb ed="X" n="0137b07"/><lb ed="R039" n="0273b07"/>檀因缘故。亦可得说。但所说法。由其随顺四悉昙 <lb ed="X" n="0137b08"/><lb ed="R039" n="0273b08"/>故。所以一文一句。罔不超情･離见。離过･绝非。而皆 <lb ed="X" n="0137b09"/><lb ed="R039" n="0273b09"/>不可取･不可说･非法･非非法也。盖不唯<persName>如来</persName>所证 <lb ed="X" n="0137b10"/><lb ed="R039" n="0273b10"/>所说。超情離见。離过绝非。即一切贤圣所证。亦皆 <lb ed="X" n="0137b11"/><lb ed="R039" n="0273b11"/>超情離见。離过绝非。以一切贤圣同入无为法故。 <lb ed="X" n="0137b12"/><lb ed="R039" n="0273b12"/>既曰无为。云何差别。须知无为无差别。差别不離 <lb ed="X" n="0137b13"/><lb ed="R039" n="0273b13"/>无为。譬如虚空非丈･尺。丈尺显虚空。又如入海渐 <lb ed="X" n="0137b14"/><lb ed="R039" n="0273b14"/>次转深。海非深浅。浅深皆海。以无为法而有差别。 <lb ed="X" n="0137b15"/><lb ed="R039" n="0273b15"/>则非断无明矣。奈何执性夺修。许即不许六耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0137b16"/><lb ed="R039" n="0273b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0137b1601">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0137b17"/><lb ed="R039" n="0273b17"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0137b18"/><lb ed="R039" n="0273b18"/>何以故。是福德。即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。若 <lb ed="X" n="0137b19"/><lb ed="R039" n="0274a01"/>复有人。于此经中受持。乃至四句偈等。为他人说。其 <lb ed="X" n="0137b20"/><lb ed="R039" n="0274a02"/>福勝彼。何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗 <lb ed="X" n="0137b21"/><lb ed="R039" n="0274a03"/>三藐三菩提法。皆从此经出。须菩提。所谓<persName>佛</persName>･法者。即 <lb ed="X" n="0137b22"/><lb ed="R039" n="0274a04"/>非<persName>佛</persName>･法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0137b23"/><lb ed="R039" n="0274a05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0137b2301"><l>法施具足二莊严</l><l>财施非因故非勝</l> <lb ed="X" n="0137b24"/><lb ed="R039" n="0274a06"/><l>应知法施離取著</l><l>取著不名为受持</l></lg> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0137c" n="0137c"/> <lb ed="X" n="0137c01"/><lb ed="R039" n="0274a07"/><p xml:id="pX25p0137c0101">论曰。此以财施福德。与法施为格量也。财施虽多。 <lb ed="X" n="0137c02"/><lb ed="R039" n="0274a08"/>于三檀中。但属资生。今能受持。为他人说。须具三 <lb ed="X" n="0137c03"/><lb ed="R039" n="0274a09"/>种善根。如前所明。当知具足二莊严也。又财施。若 <lb ed="X" n="0137c04"/><lb ed="R039" n="0274a10"/>非般若为导。则彼修痴福者。名为第三世怨。以其 <lb ed="X" n="0137c05"/><lb ed="R039" n="0274a11"/>增长生死。不动不出。故云即是非福德性。但是对 <lb ed="X" n="0137c06"/><lb ed="R039" n="0274a12"/>少说多。多则有限。法施出生<persName>佛</persName>果功德。是出世因。 <lb ed="X" n="0137c07"/><lb ed="R039" n="0274a13"/>其福极勝。既作此格量<anchor xml:id="nkr_note_add_0137c0701" n="0137c0701"/><anchor xml:id="beg0137c0701" n="0137c0701"/>已<anchor xml:id="end0137c0701"/>。仍恐末世随语生解偏 <lb ed="X" n="0137c08"/><lb ed="R039" n="0274a14"/>执此经。以为<persName>佛</persName>法不复更修馀福。故复告云。所谓 <lb ed="X" n="0137c09"/><lb ed="R039" n="0274a15"/><persName>佛</persName>法者。即非<persName>佛</persName>法。盖受一非馀。是名魔业故也。又 <lb ed="X" n="0137c10"/><lb ed="R039" n="0274a16"/>复应知。既一切<persName>佛</persName>法皆从此经出。则一切法。皆即 <lb ed="X" n="0137c11"/><lb ed="R039" n="0274a17"/>此经。譬如金作种种器具。则种种器具皆金。故知 <lb ed="X" n="0137c12"/><lb ed="R039" n="0274a18"/>六度万行。无非般若。若妄计此般若别是一法。独 <lb ed="X" n="0137c13"/><lb ed="R039" n="0274b01"/>勝馀法者。则便成非法矣。言乃至四句偈者。明其 <lb ed="X" n="0137c14"/><lb ed="R039" n="0274b02"/>极少。随以少文而摄全義。堪名一偈。无偏指也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0137c15"/><lb ed="R039" n="0274b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0137c1501">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0137c16"/><lb ed="R039" n="0274b04"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹名为入流。而 <lb ed="X" n="0137c17"/><lb ed="R039" n="0274b05"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。须菩提。于 <lb ed="X" n="0137c18"/><lb ed="R039" n="0274b06"/>意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果不。须菩提 <lb ed="X" n="0137c19"/><lb ed="R039" n="0274b07"/>言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往来。而实无往来。 <lb ed="X" n="0137c20"/><lb ed="R039" n="0274b08"/>是名斯陀含。须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我 <lb ed="X" n="0137c21"/><lb ed="R039" n="0274b09"/>得阿那含果不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含 <lb ed="X" n="0137c22"/><lb ed="R039" n="0274b10"/>名为不来。而实无不来。是故名阿那含。须菩提。于意 <lb ed="X" n="0137c23"/><lb ed="R039" n="0274b11"/>云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道不。须菩提言。 <lb ed="X" n="0137c24"/><lb ed="R039" n="0274b12"/>不也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法名阿罗汉。<persName>世尊</persName>。若阿罗 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0138a" n="0138a"/> <lb ed="X" n="0138a01"/><lb ed="R039" n="0274b13"/>汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人众生寿者。世 <lb ed="X" n="0138a02"/><lb ed="R039" n="0274b14"/>尊。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離欲 <lb ed="X" n="0138a03"/><lb ed="R039" n="0274b15"/>阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我 <lb ed="X" n="0138a04"/><lb ed="R039" n="0274b16"/>若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩提是乐 <lb ed="X" n="0138a05"/><lb ed="R039" n="0274b17"/>阿兰那行者。以须菩提实无所行而名须菩提是乐 <lb ed="X" n="0138a06"/><lb ed="R039" n="0274b18"/>阿兰那行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0138a07"/><lb ed="R039" n="0275a01"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0138a0701"><l>以无为法有差别</l><l>四果智断皆无生</l> <lb ed="X" n="0138a08"/><lb ed="R039" n="0275a02"/><l>无诤離欲最寂静</l><l>无所行故如是行</l></lg> <lb ed="X" n="0138a09"/><lb ed="R039" n="0275a03"/><p xml:id="pX25p0138a0901">论曰。此即释上一切贤圣皆以无为法而有差别 <lb ed="X" n="0138a10"/><lb ed="R039" n="0275a04"/>之疑也。疑曰。既称无为。那有差别。既有差别。那是 <lb ed="X" n="0138a11"/><lb ed="R039" n="0275a05"/>无为。今明四果同证无为。不妨差别。虽有差别。皆 <lb ed="X" n="0138a12"/><lb ed="R039" n="0275a06"/>证无为。故大品云。须陀洹若智若断。是菩萨无生 <lb ed="X" n="0138a13"/><lb ed="R039" n="0275a07"/>法忍。乃至阿罗汉若智若断。是菩萨无生法忍也。 <lb ed="X" n="0138a14"/><lb ed="R039" n="0275a08"/>须陀洹此翻预流。亦翻逆流。言入流者。入即是预。 <lb ed="X" n="0138a15"/><lb ed="R039" n="0275a09"/>约圣法流言之。入亦名逆。约生死流言之。理实无 <lb ed="X" n="0138a16"/><lb ed="R039" n="0275a10"/>入无出。无逆无顺。但以偝觉合尘。假名为出法性 <lb ed="X" n="0138a17"/><lb ed="R039" n="0275a11"/>入生死。偝尘合觉。假名为逆生死预法性耳。无所 <lb ed="X" n="0138a18"/><lb ed="R039" n="0275a12"/>入者。无为法性。无能所故。非六尘故。众生无始以 <lb ed="X" n="0138a19"/><lb ed="R039" n="0275a13"/>来。迷情妄见。不脱六尘境界。乃至非想非非想定。 <lb ed="X" n="0138a20"/><lb ed="R039" n="0275a14"/>只是意家微细法尘。若见道十六心满。无漏智生。 <lb ed="X" n="0138a21"/><lb ed="R039" n="0275a15"/>不见有少许法相可得。尔时初预无为圣流。于无 <lb ed="X" n="0138a22"/><lb ed="R039" n="0275a16"/>为中。尙多差别。</p><p xml:id="pX25p0138a2207" cb:place="inline">今时暗证之徒。不达法相。每取空 <lb ed="X" n="0138a23"/><lb ed="R039" n="0275a17"/>寂以为究竟。能所宛然。辄言无能无所。大似灵龟 <lb ed="X" n="0138a24"/><lb ed="R039" n="0275a18"/>曳尾。转扫转多。不知彼所取空。不出二种。一者。逼 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0138b" n="0138b"/> <lb ed="X" n="0138b01"/><lb ed="R039" n="0275b01"/>拶功极。忽令世界身心平沉不现。如击石火。似闪 <lb ed="X" n="0138b02"/><lb ed="R039" n="0275b02"/>电光。瞥尔乍睹空寂。名豁达空。二者。平日习闻真 <lb ed="X" n="0138b03"/><lb ed="R039" n="0275b03"/>空言教。不解真空旨趣。于习坐时。捨生取灭。念念 <lb ed="X" n="0138b04"/><lb ed="R039" n="0275b04"/>希求空寂勝境。由功深故。空境现前。名变相空。此 <lb ed="X" n="0138b05"/><lb ed="R039" n="0275b05"/>二种空。皆法尘摄。乃是定中独头意识所现相分。 <lb ed="X" n="0138b06"/><lb ed="R039" n="0275b06"/>于须陀洹所证无为。永非其分。以彼分别我执种 <lb ed="X" n="0138b07"/><lb ed="R039" n="0275b07"/>子全未断故。譬如认驴鞍桥。唤作阿爷下颔。岂不 <lb ed="X" n="0138b08"/><lb ed="R039" n="0275b08"/>谬哉。是故末世狂禅。往往证此二种空後。方更破 <lb ed="X" n="0138b09"/><lb ed="R039" n="0275b09"/>戒破见。自误误他。若实预流。云何破戒。破戒<anchor xml:id="nkr_note_add_0138b0901" n="0138b0901"/><anchor xml:id="beg0138b0901" n="0138b0901"/>已<anchor xml:id="end0138b0901"/>非 <lb ed="X" n="0138b10"/><lb ed="R039" n="0275b10"/>预流。云何滥叨极圣。而云无罪无果报耶。斯陀含 <lb ed="X" n="0138b11"/><lb ed="R039" n="0275b11"/>名一往来。谓欲界九品思惑。前六品尽。馀有三品。 <lb ed="X" n="0138b12"/><lb ed="R039" n="0275b12"/>故一往天上。一来人间。便得漏尽。言实无往来者。 <lb ed="X" n="0138b13"/><lb ed="R039" n="0275b13"/>如甁中擎空。本无出入故。阿那含名为不来。谓欲 <lb ed="X" n="0138b14"/><lb ed="R039" n="0275b14"/>思<anchor xml:id="nkr_note_add_0138b1401" n="0138b1401"/><anchor xml:id="beg0138b1401" n="0138b1401"/>已<anchor xml:id="end0138b1401"/>尽。即于上界入般涅槃。不复来生此欲界中。 <lb ed="X" n="0138b15"/><lb ed="R039" n="0275b15"/>言实无不来者。彼界不增。欲界不减。如甁贮空去。 <lb ed="X" n="0138b16"/><lb ed="R039" n="0275b16"/>此本甁地虚空不减少故。阿罗汉名无著。亦名应 <lb ed="X" n="0138b17"/><lb ed="R039" n="0275b17"/>供。亦名杀贼。亦名不生。三界诸惑永断尽故。实无 <lb ed="X" n="0138b18"/><lb ed="R039" n="0275b18"/>有法名为不生。若有不生法可得。则能所宛然。四 <lb ed="X" n="0138b19"/><lb ed="R039" n="0276a01"/>相全在。故尊者复述自行为证。夫有欲则有诤。有 <lb ed="X" n="0138b20"/><lb ed="R039" n="0276a02"/>诤则名喧杂。非真寂静。若有得有行。即便有欲有 <lb ed="X" n="0138b21"/><lb ed="R039" n="0276a03"/>诤。云何得名无诤離欲。故不思议经云。<persName>佛</persName>问文殊。 <lb ed="X" n="0138b22"/><lb ed="R039" n="0276a04"/>汝得不思议耶。文殊答言。不也。<persName>世尊</persName>。我即不思议。 <lb ed="X" n="0138b23"/><lb ed="R039" n="0276a05"/>云何以不思议得不思议。故知大小虽殊。冥会是 <lb ed="X" n="0138b24"/><lb ed="R039" n="0276a06"/>一。故得援四果以证般若。末世禅讲。各以有所得 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0138c" n="0138c"/> <lb ed="X" n="0138c01"/><lb ed="R039" n="0276a07"/>心自是･非他。炽燃诤竞。其违二空甚矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0138c02"/><lb ed="R039" n="0276a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0138c0201"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0138c03"/><lb ed="R039" n="0276a09"/>所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0138c04"/><lb ed="R039" n="0276a10"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0138c0401"><l>悟无生忍获授记</l><l>无生无性无所得</l> <lb ed="X" n="0138c05"/><lb ed="R039" n="0276a11"/><l>是故了无所得时</l><l>方堪无上菩提记</l></lg> <lb ed="X" n="0138c06"/><lb ed="R039" n="0276a12"/><p xml:id="pX25p0138c0601">论曰。四果既不可得。无生法忍亦不可得。云何说 <lb ed="X" n="0138c07"/><lb ed="R039" n="0276a13"/>言<persName>佛</persName>于燃灯<persName>佛</persName>时得无生法忍耶。为断此疑。故言 <lb ed="X" n="0138c08"/><lb ed="R039" n="0276a14"/>于法实无所得。实无所得。是名无生法忍。设有少 <lb ed="X" n="0138c09"/><lb ed="R039" n="0276a15"/>法可得。皆是诳妄。譬如演若之头。衣裡之珠。决定 <lb ed="X" n="0138c10"/><lb ed="R039" n="0276a16"/>非从他得。然不得言无头无珠也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0138c11"/><lb ed="R039" n="0276a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0138c1101">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0138c12"/><lb ed="R039" n="0276a18"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0138c13"/><lb ed="R039" n="0276b01"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0138c1301"><l>四种<persName>佛</persName>土皆唯心</l><l>心净土净離造作</l> <lb ed="X" n="0138c14"/><lb ed="R039" n="0276b02"/><l>迷心严土严非严</l><l>知土唯心严自在</l></lg> <lb ed="X" n="0138c15"/><lb ed="R039" n="0276b03"/><p xml:id="pX25p0138c1501">论曰。无生法忍既无所得。摄取<persName>佛</persName>土。教化众生。亦 <lb ed="X" n="0138c16"/><lb ed="R039" n="0276b04"/>复无所得耶。为断此疑。故云莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊 <lb ed="X" n="0138c17"/><lb ed="R039" n="0276b05"/>严。是名莊严。夫土有四种。一･<name role="" type="person">常寂光土</name>。即自受用 <lb ed="X" n="0138c18"/><lb ed="R039" n="0276b06"/>处。二･实报土。三･方便土。四･同居土。即化众生处。而 <lb ed="X" n="0138c19"/><lb ed="R039" n="0276b07"/>皆不離自心。若自心无明究竟永尽。即莊严常寂 <lb ed="X" n="0138c20"/><lb ed="R039" n="0276b08"/>光土毕竟淸净。若为摄化自心菩萨众生故。莊严 <lb ed="X" n="0138c21"/><lb ed="R039" n="0276b09"/>实报土令得淸净。若为摄化自心二乘众生故。莊 <lb ed="X" n="0138c22"/><lb ed="R039" n="0276b10"/>严方便土令得淸净。若为摄化自心六凡众生故。 <lb ed="X" n="0138c23"/><lb ed="R039" n="0276b11"/>莊严同居土令得淸净。所化众生。既非性外。所取 <lb ed="X" n="0138c24"/><lb ed="R039" n="0276b12"/><persName>佛</persName>土。岂離自心。故净名云。随其心净。则<persName>佛</persName>土净。实 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0139a" n="0139a"/> <lb ed="X" n="0139a01"/><lb ed="R039" n="0276b13"/>非離于心性。别有外依报境可莊严也。是故诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0139a02"/><lb ed="R039" n="0276b14"/>心内种种众生。还依净心之业。随其修力。生于众 <lb ed="X" n="0139a03"/><lb ed="R039" n="0276b15"/>生心内诸<persName>佛</persName>土中。所谓五浊障轻。生同居净。体法 <lb ed="X" n="0139a04"/><lb ed="R039" n="0276b16"/>断惑。生方便净。圆妙三观。生实报净。究竟智断。生 <lb ed="X" n="0139a05"/><lb ed="R039" n="0276b17"/>寂光净。如此能化･所化。能生･所生。皆唯心故。性離 <lb ed="X" n="0139a06"/><lb ed="R039" n="0276b18"/>造作。若达心外无土。净心即是净土。终日莊严而 <lb ed="X" n="0139a07"/><lb ed="R039" n="0277a01"/>无莊严之相可取。亦无莊严之法可著。是名真实 <lb ed="X" n="0139a08"/><lb ed="R039" n="0277a02"/>莊严<persName>佛</persName>土。能于一心性中。施设四种净秽等土。横 <lb ed="X" n="0139a09"/><lb ed="R039" n="0277a03"/>竖示现。种种自在。若不达唯心。妄谓心外有土。可 <lb ed="X" n="0139a10"/><lb ed="R039" n="0277a04"/>施莊严。则是有相有为。尘非常住。故云即非莊严 <lb ed="X" n="0139a11"/><lb ed="R039" n="0277a05"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139a12"/><lb ed="R039" n="0277a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139a1201">是故。须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是生淸净心。不应 <lb ed="X" n="0139a13"/><lb ed="R039" n="0277a07"/>住色生心。不应住声香味触法生心。应无所住而生 <lb ed="X" n="0139a14"/><lb ed="R039" n="0277a08"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139a15"/><lb ed="R039" n="0277a09"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0139a1501"><l>生心无住二非二</l><l>了无二義名净心</l> <lb ed="X" n="0139a16"/><lb ed="R039" n="0277a10"/><l>净心六度净土因</l><l>是故菩萨应修学</l></lg> <lb ed="X" n="0139a17"/><lb ed="R039" n="0277a11"/><p xml:id="pX25p0139a1701">论曰。此承上離相莊严之土。而正示離相莊严之 <lb ed="X" n="0139a18"/><lb ed="R039" n="0277a12"/>行也。应如是生淸净心者。即是三檀六度妙行之 <lb ed="X" n="0139a19"/><lb ed="R039" n="0277a13"/>心。以其不住色等六尘。故名淸净。但诫令勿住六 <lb ed="X" n="0139a20"/><lb ed="R039" n="0277a14"/>度。非教令不生心也。终日生心。终日无住。终日无 <lb ed="X" n="0139a21"/><lb ed="R039" n="0277a15"/>住。终日生心。唯生心故无住。唯无住故生心。说虽 <lb ed="X" n="0139a22"/><lb ed="R039" n="0277a16"/>有二。義实非二。了此方名净心。必剋净土妙果。所 <lb ed="X" n="0139a23"/><lb ed="R039" n="0277a17"/>以六祖一闻此语。顿悟真乘。後世承言滞句。罕达 <lb ed="X" n="0139a24"/><lb ed="R039" n="0277a18"/>深宗。唯幽溪师般若融心论。颇窥堂奥。今应略述 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0139b" n="0139b"/> <lb ed="X" n="0139b01"/><lb ed="R039" n="0277b01"/>其意。言无住者。不住诸有为相也。言生心者。生六 <lb ed="X" n="0139b02"/><lb ed="R039" n="0277b02"/>度万行心也。自有生心而不能无住者。事度菩萨 <lb ed="X" n="0139b03"/><lb ed="R039" n="0277b03"/>是也。自有无住而不能生心者。藏通二乘是也。自 <lb ed="X" n="0139b04"/><lb ed="R039" n="0277b04"/>有先生心而後无住者。藏通<persName>佛</persName>果是也。自有先无 <lb ed="X" n="0139b05"/><lb ed="R039" n="0277b05"/>住而後生心者。出假菩萨是也。自有无住非生心。 <lb ed="X" n="0139b06"/><lb ed="R039" n="0277b06"/>生心非无住者。别教地前是也。自有即无住而生 <lb ed="X" n="0139b07"/><lb ed="R039" n="0277b07"/>心。即生心而无住者。别教地上及圆教名字位去 <lb ed="X" n="0139b08"/><lb ed="R039" n="0277b08"/>是也。别教虽界外法。于此二義。始犹分二。後方不 <lb ed="X" n="0139b09"/><lb ed="R039" n="0277b09"/>二。唯圆教行人。从始至终。了达非二。是故圆观最 <lb ed="X" n="0139b10"/><lb ed="R039" n="0277b10"/>为净土真因。</p><p xml:id="pX25p0139b1006" cb:place="inline">复次。一切凡夫。妄于三界种种取著。 <lb ed="X" n="0139b11"/><lb ed="R039" n="0277b11"/>恒住六尘。究竟推之。心境递迁。何尝有住。是谓理 <lb ed="X" n="0139b12"/><lb ed="R039" n="0277b12"/>即无住。一切二乘。妄于偏真。<g ref="#CB01926">灰</g>心泯智。離分段生。 <lb ed="X" n="0139b13"/><lb ed="R039" n="0277b13"/>尽理言之。变易全在。何尝不生。是谓理即生心。圆 <lb ed="X" n="0139b14"/><lb ed="R039" n="0277b14"/>人了知住即无住。无生即生。从此故有名字无住 <lb ed="X" n="0139b15"/><lb ed="R039" n="0277b15"/>生心。乃至究竟无住生心。复次。言无住者。不住生 <lb ed="X" n="0139b16"/><lb ed="R039" n="0277b16"/>死。不住涅槃。不住二边。不住中道。故名无住。言生 <lb ed="X" n="0139b17"/><lb ed="R039" n="0277b17"/>心者。生上求心。生下化心。生折伏心。生摄受心。遍 <lb ed="X" n="0139b18"/><lb ed="R039" n="0277b18"/>于法界。穷于三际。故名生心。今人闻空。便取于空。 <lb ed="X" n="0139b19"/><lb ed="R039" n="0278a01"/>尙非无住少分之旨。况生淸净心耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139b20"/><lb ed="R039" n="0278a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139b2001">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0139b21"/><lb ed="R039" n="0278a03"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大 <lb ed="X" n="0139b22"/><lb ed="R039" n="0278a04"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139b23"/><lb ed="R039" n="0278a05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0139b2301"><l><name role="" type="person">妙高山</name>王勝一切</l><l>而不取我是山王</l> <lb ed="X" n="0139b24"/><lb ed="R039" n="0278a06"/><l>报<persName>佛</persName>非身亦如是</l><l>无分别故名大身</l></lg> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0139c" n="0139c"/> <lb ed="X" n="0139c01"/><lb ed="R039" n="0278a07"/><p xml:id="pX25p0139c0101">论曰。若不取一切法者。云何诸<persName>佛</persName>得成遍满自在 <lb ed="X" n="0139c02"/><lb ed="R039" n="0278a08"/>身耶。为断此疑。故言非身是名大身。古论云。如须 <lb ed="X" n="0139c03"/><lb ed="R039" n="0278a09"/>弥山王。势力高远。故名为大。而不取彼山王体。云 <lb ed="X" n="0139c04"/><lb ed="R039" n="0278a10"/>我是山王。以无分别故。受乐报<persName>佛</persName>亦如是。以得无 <lb ed="X" n="0139c05"/><lb ed="R039" n="0278a11"/>上法王体故。名为大身。而不取彼法王体。云我是 <lb ed="X" n="0139c06"/><lb ed="R039" n="0278a12"/>法王。以无分别故。复次。<name role="" type="person">须弥山</name>王。止是片喩。以彼 <lb ed="X" n="0139c07"/><lb ed="R039" n="0278a13"/>山王。非馀山故。<persName>佛</persName>以法界为身。非如山王对小说 <lb ed="X" n="0139c08"/><lb ed="R039" n="0278a14"/>大。一切诸法皆即<persName>佛</persName>身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139c09"/><lb ed="R039" n="0278a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139c0901">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0139c10"/><lb ed="R039" n="0278a16"/>何。是诸恒河沙。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0139c11"/><lb ed="R039" n="0278a17"/>恒河尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0139c12"/><lb ed="R039" n="0278a18"/>有善男子･善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0139c13"/><lb ed="R039" n="0278b01"/>千世界。以用佈施。得福多否。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0139c14"/><lb ed="R039" n="0278b02"/>告须菩提。若善男子･善女人。于此经中。乃至受持四 <lb ed="X" n="0139c15"/><lb ed="R039" n="0278b03"/>句偈等。为他人说。而此福德。勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139c16"/><lb ed="R039" n="0278b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0139c1601">功德施云。此之勝喩。何不先擧。以诸凡夫未见真 <lb ed="X" n="0139c17"/><lb ed="R039" n="0278b05"/>实。先为廣说。不生信解。渐次闻之。乃生信故。复次。 <lb ed="X" n="0139c18"/><lb ed="R039" n="0278b06"/>受持福多。以十三种因而得成福。所谓。处可恭敬 <lb ed="X" n="0139c19"/><lb ed="R039" n="0278b07"/>故。人可尊崇故。一切勝因故。彼義无上故。越内外 <lb ed="X" n="0139c20"/><lb ed="R039" n="0278b08"/>多故。勝<persName>佛</persName>色因故。超内施福故。同<persName>佛</persName>出现故。希能 <lb ed="X" n="0139c21"/><lb ed="R039" n="0278b09"/>信解故。难有修行故。信修果大故。信解成就故。威 <lb ed="X" n="0139c22"/><lb ed="R039" n="0278b10"/>力无上故。<persName>世尊</persName>何故慇勤说此诸因相耶。以诸众 <lb ed="X" n="0139c23"/><lb ed="R039" n="0278b11"/>生行资生施。求财位果。不持正法。断诸苦因故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0139c24"/><lb ed="R039" n="0278b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0139c2401">复次。须菩提。随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0140a" n="0140a"/> <lb ed="X" n="0140a01"/><lb ed="R039" n="0278b13"/>切世间天人阿修罗皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a02"/><lb ed="R039" n="0278b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a0201">论曰。此即处可恭敬也。以是转法轮处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a03"/><lb ed="R039" n="0278b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140a0301">何况有人。尽能受持读诵。须菩提。当知是人。成就最 <lb ed="X" n="0140a04"/><lb ed="R039" n="0278b16"/>上第一稀有之法。若是经典所在之处。即为有<persName>佛</persName>。若 <lb ed="X" n="0140a05"/><lb ed="R039" n="0278b17"/>尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a06"/><lb ed="R039" n="0278b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a0601">论曰。此即人可尊崇也。领纳无违曰受。终始不忘 <lb ed="X" n="0140a07"/><lb ed="R039" n="0279a01"/>曰持。对卷曰读。離卷曰诵。最上第一稀有法。即菩 <lb ed="X" n="0140a08"/><lb ed="R039" n="0279a02"/>提也。成就故可尊崇。非果而果。即为有<persName>佛</persName>。非因而 <lb ed="X" n="0140a09"/><lb ed="R039" n="0279a03"/>因。即为尊重弟子。谓文殊普贤等。私谓何况有人 <lb ed="X" n="0140a10"/><lb ed="R039" n="0279a04"/>等。是人可尊崇。经典所在等。是法可贵重。以文字 <lb ed="X" n="0140a11"/><lb ed="R039" n="0279a05"/>住世。能传实相因果法故。亦可分为二种福因。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a12"/><lb ed="R039" n="0279a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140a1201">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0140a13"/><lb ed="R039" n="0279a07"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0140a14"/><lb ed="R039" n="0279a08"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0140a15"/><lb ed="R039" n="0279a09"/>非般若波罗蜜。是名般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a16"/><lb ed="R039" n="0279a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a1601">论曰。此即一切勝因也。遵修为奉。任弘为持。金刚 <lb ed="X" n="0140a17"/><lb ed="R039" n="0279a11"/>般若。破惑。惑无不尽。照理。理无不显。体即非破非 <lb ed="X" n="0140a18"/><lb ed="R039" n="0279a12"/>显。以般若離一切相。即一切法。非别有法名般若 <lb ed="X" n="0140a19"/><lb ed="R039" n="0279a13"/>故。一切诸法皆般若故。如是奉持。能于世出世法。 <lb ed="X" n="0140a20"/><lb ed="R039" n="0279a14"/>究竟达其本末边际。名波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a21"/><lb ed="R039" n="0279a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140a2101">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0140a22"/><lb ed="R039" n="0279a16"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140a23"/><lb ed="R039" n="0279a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140a2301">论曰。此即彼義无上也。以般若波罗蜜中。文字性 <lb ed="X" n="0140a24"/><lb ed="R039" n="0279a18"/>離。不可以文字而说取故。故云四十九年不说一 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0140b" n="0140b"/> <lb ed="X" n="0140b01"/><lb ed="R039" n="0279b01"/>字。所谓终日说而无说。非以默然。为不说也。若不 <lb ed="X" n="0140b02"/><lb ed="R039" n="0279b02"/>了无上義。即彼默然。亦意言故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140b03"/><lb ed="R039" n="0279b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140b0301">须菩提。于意云何。三千大千世界所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0140b04"/><lb ed="R039" n="0279b04"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘。<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0140b05"/><lb ed="R039" n="0279b05"/>尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140b06"/><lb ed="R039" n="0279b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140b0601">论曰。此即越内外多也。微尘。指依报言。世界。指众 <lb ed="X" n="0140b07"/><lb ed="R039" n="0279b07"/>生言。微尘非微尘。则微尘不多。而持经福多。名越 <lb ed="X" n="0140b08"/><lb ed="R039" n="0279b08"/>外多。世界非世界。则众生不多。而持经福多。名越 <lb ed="X" n="0140b09"/><lb ed="R039" n="0279b09"/>内多。复次。凡愚不了诸法唯心。谓微尘积为世界。 <lb ed="X" n="0140b10"/><lb ed="R039" n="0279b10"/>世界析为微尘。不知微尘非微尘。云何可积为世 <lb ed="X" n="0140b11"/><lb ed="R039" n="0279b11"/>界。世界非世界。云何可析为微尘。唯般若菩萨。了 <lb ed="X" n="0140b12"/><lb ed="R039" n="0279b12"/>知微尘･世界无实性故。故云即非微尘･世界。了知 <lb ed="X" n="0140b13"/><lb ed="R039" n="0279b13"/>无性之性。即是微尘･世界之实性故。故云是名微 <lb ed="X" n="0140b14"/><lb ed="R039" n="0279b14"/>尘世界。斯则空有双明。遮照不二。所以福德超勝 <lb ed="X" n="0140b15"/><lb ed="R039" n="0279b15"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140b16"/><lb ed="R039" n="0279b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140b1601">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0140b17"/><lb ed="R039" n="0279b17"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0140b18"/><lb ed="R039" n="0279b18"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140b19"/><lb ed="R039" n="0280a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140b1901">论曰。此即勝<persName>佛</persName>色因也。若據藏<persName>佛</persName>三十二相。积百 <lb ed="X" n="0140b20"/><lb ed="R039" n="0280a02"/>福成一相。治大千盲人愈为一福等。则以积福为 <lb ed="X" n="0140b21"/><lb ed="R039" n="0280a03"/>因。然使不达法身应本。不达性具相好。则应化身 <lb ed="X" n="0140b22"/><lb ed="R039" n="0280a04"/>相。终归无常。岂可以此见<persName>如来</persName>耶。般若菩萨。深知 <lb ed="X" n="0140b23"/><lb ed="R039" n="0280a05"/>法身非相。具一切相。随拈一相。皆即刹尘相海。不 <lb ed="X" n="0140b24"/><lb ed="R039" n="0280a06"/>可思议。安得定作相解。故云即是非相。是名微妙 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0140c" n="0140c"/> <lb ed="X" n="0140c01"/><lb ed="R039" n="0280a07"/>净法身。具相三十二。相相皆法界也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140c02"/><lb ed="R039" n="0280a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140c0201">须菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。 <lb ed="X" n="0140c03"/><lb ed="R039" n="0280a09"/>若复有人。于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0140c04"/><lb ed="R039" n="0280a10"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140c05"/><lb ed="R039" n="0280a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140c0501">论曰。此即超内施福也。七宝乃至国城妻子。名为 <lb ed="X" n="0140c06"/><lb ed="R039" n="0280a12"/>外施。今施身命。名为内施。内施福德。虽复倍多。以 <lb ed="X" n="0140c07"/><lb ed="R039" n="0280a13"/>格持经。终不能及。以施身未必永断身因。持经法 <lb ed="X" n="0140c08"/><lb ed="R039" n="0280a14"/>施。能断自他生死因故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140c09"/><lb ed="R039" n="0280a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140c0901">尔时。须菩提闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0140c10"/><lb ed="R039" n="0280a16"/>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0140c11"/><lb ed="R039" n="0280a17"/>眼。未曾得闻如是之经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140c12"/><lb ed="R039" n="0280a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140c1201">论曰。此即同<persName>佛</persName>出现也。<persName>佛</persName>兴于世。薄福难逢。此经 <lb ed="X" n="0140c13"/><lb ed="R039" n="0280b01"/>亦然。与闻者少。须菩提随<persName>佛</persName>觉悟。于此正法。昔尙 <lb ed="X" n="0140c14"/><lb ed="R039" n="0280b02"/>不闻。是故稀有。同于<persName>佛</persName>现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140c15"/><lb ed="R039" n="0280b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0140c1501"><persName>世尊</persName>。若复有人。得闻是经。信心淸净。即生实相。当知 <lb ed="X" n="0140c16"/><lb ed="R039" n="0280b04"/>是人。成就第一稀有功德。<persName>世尊</persName>。是实相者。即是非相。 <lb ed="X" n="0140c17"/><lb ed="R039" n="0280b05"/>是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0140c18"/><lb ed="R039" n="0280b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0140c1801">论曰。此即希能信解也。闻慧淸净。登圆五品。名为 <lb ed="X" n="0140c19"/><lb ed="R039" n="0280b07"/>得闻。思慧淸净。垢落根净。名信心淸净。修慧成就。 <lb ed="X" n="0140c20"/><lb ed="R039" n="0280b08"/>分破分显。名生实相。任运决至大菩提果。名为成 <lb ed="X" n="0140c21"/><lb ed="R039" n="0280b09"/>就第一稀有功德。实相无生。而言生者。犹大品所 <lb ed="X" n="0140c22"/><lb ed="R039" n="0280b10"/>明。诸法不生。而般若生。盖解诸法本自不生。即是 <lb ed="X" n="0140c23"/><lb ed="R039" n="0280b11"/>无生观智现前。说名为生也。实相即是非相者。非 <lb ed="X" n="0140c24"/><lb ed="R039" n="0280b12"/>有相。非无相。非亦有亦无相。非非有非无相。以要 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0141a" n="0141a"/> <lb ed="X" n="0141a01"/><lb ed="R039" n="0280b13"/>言之。離一切相。即一切法。離即離非。是即非即。故 <lb ed="X" n="0141a02"/><lb ed="R039" n="0280b14"/>名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a03"/><lb ed="R039" n="0280b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a0301"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持。不足为难。若当 <lb ed="X" n="0141a04"/><lb ed="R039" n="0280b16"/>来世。後五百岁。其有众生。得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0141a05"/><lb ed="R039" n="0280b17"/>即为第一稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a06"/><lb ed="R039" n="0280b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a0601">论曰。此即难有修行也。末世障深。故信解受持。倍 <lb ed="X" n="0141a07"/><lb ed="R039" n="0281a01"/>为稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a08"/><lb ed="R039" n="0281a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a0801">何以故。此人无我相･无人相･无众生相･无寿者相。所 <lb ed="X" n="0141a09"/><lb ed="R039" n="0281a03"/>以者何。我相即是非相。人相众生相寿者相即是非 <lb ed="X" n="0141a10"/><lb ed="R039" n="0281a04"/>相。何以故。離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a11"/><lb ed="R039" n="0281a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a1101">论曰。此即信修果大也。设复计有少许我人等相。 <lb ed="X" n="0141a12"/><lb ed="R039" n="0281a06"/>决不能信此经。设于此经信解受持。决能了达我 <lb ed="X" n="0141a13"/><lb ed="R039" n="0281a07"/>人等相。当体即是无相。如翳尽华亡。华处即是空 <lb ed="X" n="0141a14"/><lb ed="R039" n="0281a08"/>处。非灭华而取空也。是故離一切华相。亦離别取 <lb ed="X" n="0141a15"/><lb ed="R039" n="0281a09"/>空相。即名诸<persName>佛</persName>证大果矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a16"/><lb ed="R039" n="0281a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a1601"><persName>佛</persName>告须菩提。如是。如是。若复有人。得闻是经。不惊不 <lb ed="X" n="0141a17"/><lb ed="R039" n="0281a11"/>怖不畏。当知是人甚为稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a18"/><lb ed="R039" n="0281a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a1801">论曰。此即信解成就也。疏云。一往怛愕名惊。心胆 <lb ed="X" n="0141a19"/><lb ed="R039" n="0281a13"/>怯弱名怖。深恶前事名畏。又惊是始行。怖是二乘。 <lb ed="X" n="0141a20"/><lb ed="R039" n="0281a14"/>畏是外道。又初闻经不惊。次思议不怖。後修行不 <lb ed="X" n="0141a21"/><lb ed="R039" n="0281a15"/>畏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a22"/><lb ed="R039" n="0281a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141a2201">何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说。第一波罗蜜。即非第一波罗 <lb ed="X" n="0141a23"/><lb ed="R039" n="0281a17"/>蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141a24"/><lb ed="R039" n="0281a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0141a2401">论曰。此即威力无上也。據功德施论云。经曰。须菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0141b" n="0141b"/> <lb ed="X" n="0141b01"/><lb ed="R039" n="0281b01"/>提。<persName>如来</persName>说第一波罗蜜。须菩提。此第一波罗蜜。如 <lb ed="X" n="0141b02"/><lb ed="R039" n="0281b02"/>来说。彼无量诸<persName>佛</persName>亦如是说。释曰。云何名第一。无 <lb ed="X" n="0141b03"/><lb ed="R039" n="0281b03"/>与等者故。云何无与等。一切<persName>佛</persName>法中威力最勝故。 <lb ed="X" n="0141b04"/><lb ed="R039" n="0281b04"/>一切诸<persName>佛</persName>同演说故。今经无诸<persName>佛</persName>同说之文。直云 <lb ed="X" n="0141b05"/><lb ed="R039" n="0281b05"/>即非第一波罗蜜。是名第一波罗蜜。当知第一波 <lb ed="X" n="0141b06"/><lb ed="R039" n="0281b06"/>罗蜜。统一切法。无有一法独是第一。亦无一法而 <lb ed="X" n="0141b07"/><lb ed="R039" n="0281b07"/>非第一。如转轮王之所统御。一切皆是轮王境界。 <lb ed="X" n="0141b08"/><lb ed="R039" n="0281b08"/>设无轮王。则无所统。设无所统。亦不名轮王也。齐 <lb ed="X" n="0141b09"/><lb ed="R039" n="0281b09"/>此是明十三种因。持经之福。多于宝施。以颂摄曰。</p> <lb ed="X" n="0141b10"/><lb ed="R039" n="0281b10"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0141b1001"><l>处尊人重经同<persName>佛</persName></l><l>一切勝因義无上</l> <lb ed="X" n="0141b11"/><lb ed="R039" n="0281b11"/><l>越内外多勝色因</l><l>超内施福同<persName>佛</persName>现</l> <lb ed="X" n="0141b12"/><lb ed="R039" n="0281b12"/><l>希能信解难修行</l><l>果大成就威无上</l> <lb ed="X" n="0141b13"/><lb ed="R039" n="0281b13"/><l>是故受持说此经</l><l>沙界宝施福非类</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0141b14"/><lb ed="R039" n="0281b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141b1401">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。是名忍 <lb ed="X" n="0141b15"/><lb ed="R039" n="0281b15"/>辱波罗蜜。何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身 <lb ed="X" n="0141b16"/><lb ed="R039" n="0281b16"/>体。我于尔时。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。何 <lb ed="X" n="0141b17"/><lb ed="R039" n="0281b17"/>以故。我于往昔节节肢解时。若有我相人相众生相 <lb ed="X" n="0141b18"/><lb ed="R039" n="0281b18"/>寿者相。应生嗔恨。须菩提。又念过去。于五百世作忍 <lb ed="X" n="0141b19"/><lb ed="R039" n="0282a01"/>辱仙人。于尔所世。无我相･无人相･无众生相･无寿者 <lb ed="X" n="0141b20"/><lb ed="R039" n="0282a02"/>相。是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0141b21"/><lb ed="R039" n="0282a03"/>三菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法生心。 <lb ed="X" n="0141b22"/><lb ed="R039" n="0282a04"/>应生无所住心。若心有住。即为非住。是故<persName>佛</persName>说。菩萨 <lb ed="X" n="0141b23"/><lb ed="R039" n="0282a05"/>心不应住色佈施。须菩提。菩萨为利益一切众生故。 <lb ed="X" n="0141b24"/><lb ed="R039" n="0282a06"/>应如是佈施。<persName>如来</persName>说。一切诸相。即是非相。又说一切 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0141c" n="0141c"/> <lb ed="X" n="0141c01"/><lb ed="R039" n="0282a07"/>众生。即非众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141c02"/><lb ed="R039" n="0282a08"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0141c0201"><l>忍即般若離四相</l><l>三施六度亦复然</l> <lb ed="X" n="0141c03"/><lb ed="R039" n="0282a09"/><l>是故应生无住心</l><l>利益一切如幻众</l></lg> <lb ed="X" n="0141c04"/><lb ed="R039" n="0282a10"/><p xml:id="pX25p0141c0401">论曰。若<persName>佛</persName>法中唯般若第一。何必更修馀行。为遣 <lb ed="X" n="0141c05"/><lb ed="R039" n="0282a11"/>此疑。故言忍辱即非忍辱等。以般若摄一切行。一 <lb ed="X" n="0141c06"/><lb ed="R039" n="0282a12"/>切行皆是般若故也。遂引往昔妙行为证。言无我 <lb ed="X" n="0141c07"/><lb ed="R039" n="0282a13"/>相等者。直是了达生空。不起我人等想。亦非顽然 <lb ed="X" n="0141c08"/><lb ed="R039" n="0282a14"/>无想。设使顽无分别。则是愚痴。痴心作因。嗔念还 <lb ed="X" n="0141c09"/><lb ed="R039" n="0282a15"/>起。纵令竟同木石。终非般若妙智。今以正慧观察。 <lb ed="X" n="0141c10"/><lb ed="R039" n="0282a16"/>了知人我本空。故于恶王起大慈悲。兴大誓愿。乃 <lb ed="X" n="0141c11"/><lb ed="R039" n="0282a17"/>至成<persName>佛</persName>最先度之。须知五百世中为忍辱仙。修持 <lb ed="X" n="0141c12"/><lb ed="R039" n="0282a18"/>般若。其来久矣。是故一切菩萨。皆应如此離相发 <lb ed="X" n="0141c13"/><lb ed="R039" n="0282b01"/>心。言離相者。即是不住六尘等相。言生心者。即是 <lb ed="X" n="0141c14"/><lb ed="R039" n="0282b02"/>常发大菩提心。若心有住。即为非所应住。既达无 <lb ed="X" n="0141c15"/><lb ed="R039" n="0282b03"/>住。应行三檀妙行。盖不可因于佈施。而遂取著六 <lb ed="X" n="0141c16"/><lb ed="R039" n="0282b04"/>尘。尤不可希心无住。而遂息其三施。以菩萨之法 <lb ed="X" n="0141c17"/><lb ed="R039" n="0282b05"/>为欲利益一切众生故也。又恐人生于空见。谓。既 <lb ed="X" n="0141c18"/><lb ed="R039" n="0282b06"/>云離一切相。如何行施利生。故释之曰。<persName>如来</persName>说一 <lb ed="X" n="0141c19"/><lb ed="R039" n="0282b07"/>切诸相。当体即是非相。不是撥相而别求非相。又 <lb ed="X" n="0141c20"/><lb ed="R039" n="0282b08"/>恐人生于有见。谓。既云利益众生。如何无众生相。 <lb ed="X" n="0141c21"/><lb ed="R039" n="0282b09"/>故释之曰。又说一切众生。即非众生。此正欲人行 <lb ed="X" n="0141c22"/><lb ed="R039" n="0282b10"/>即相離相之施。利无生幻生之众也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0141c23"/><lb ed="R039" n="0282b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0141c2301">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0141c24"/><lb ed="R039" n="0282b12"/>异语者。须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0142a" n="0142a"/> <lb ed="X" n="0142a01"/><lb ed="R039" n="0282b13"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0142a0101"><l>不伪无虚必当理</l><l>非妄始终能具照</l> <lb ed="X" n="0142a02"/><lb ed="R039" n="0282b14"/><l>证法无实亦无虚</l><l>以是因缘应谛信</l></lg> <lb ed="X" n="0142a03"/><lb ed="R039" n="0282b15"/><p xml:id="pX25p0142a0301">论曰。若诸<persName>佛</persName>離一切想。证法无性。世间以何相故 <lb ed="X" n="0142a04"/><lb ed="R039" n="0282b16"/>而信知耶。为断此疑。故言是真语等。真是不伪。譬 <lb ed="X" n="0142a05"/><lb ed="R039" n="0282b17"/>如世人。为名利故。未证言证。即是伪语。<persName>如来</persName>不尔。 <lb ed="X" n="0142a06"/><lb ed="R039" n="0282b18"/>现证无上大菩提故。实是无虚。譬如世人。贪鄙矫 <lb ed="X" n="0142a07"/><lb ed="R039" n="0283a01"/>妄。虽曾获通。自知<anchor xml:id="nkr_note_add_0142a0701" n="0142a0701"/><anchor xml:id="beg0142a0701" n="0142a0701"/>已<anchor xml:id="end0142a0701"/>失。有人来问。但云先得。即是 <lb ed="X" n="0142a08"/><lb ed="R039" n="0283a02"/>虚语。<persName>如来</persName>不尔。于大菩提无退失故。如者当理。譬 <lb ed="X" n="0142a09"/><lb ed="R039" n="0283a03"/>如世人。修得四禅。心暂不生。相同寂灭。便向人说。 <lb ed="X" n="0142a10"/><lb ed="R039" n="0283a04"/>我证涅槃。名不当理。<persName>如来</persName>不尔。真实证于大涅槃 <lb ed="X" n="0142a11"/><lb ed="R039" n="0283a05"/>故。不诳者非是幻妄。譬如愚夫。于乾城･幻事･镜像･ <lb ed="X" n="0142a12"/><lb ed="R039" n="0283a06"/>水月及阳<g ref="#CB08504">焰</g>等。非有计有。妄生取著。种种言说。名 <lb ed="X" n="0142a13"/><lb ed="R039" n="0283a07"/>为诳语。<persName>如来</persName>不尔。证法实相。是第一義真现量故。 <lb ed="X" n="0142a14"/><lb ed="R039" n="0283a08"/>不异者始终无二。譬如術士。于过未事。以其伎能。 <lb ed="X" n="0142a15"/><lb ed="R039" n="0283a09"/>悬远推测。或然不然。或应不应。则有异语。<persName>如来</persName>不 <lb ed="X" n="0142a16"/><lb ed="R039" n="0283a10"/>尔。大圆镜智。普照三世。洞悉始末。无有遗馀。观彼 <lb ed="X" n="0142a17"/><lb ed="R039" n="0283a11"/>久远。犹若今日。尽未来际。悉见悉知。所说事理。皆 <lb ed="X" n="0142a18"/><lb ed="R039" n="0283a12"/>无异故。复次。<persName>如来</persName>所得法。即是一切法之实性。实 <lb ed="X" n="0142a19"/><lb ed="R039" n="0283a13"/>性无性。无性之性。乃为实性。设于一切法有所取 <lb ed="X" n="0142a20"/><lb ed="R039" n="0283a14"/>著。则实语是虚语。以其生语见･法见。不知实性本 <lb ed="X" n="0142a21"/><lb ed="R039" n="0283a15"/>无性故。若于一切法无所取著。则虚语是实语。以 <lb ed="X" n="0142a22"/><lb ed="R039" n="0283a16"/>其不生语见･法见。了知无性即实性故。故云此法 <lb ed="X" n="0142a23"/><lb ed="R039" n="0283a17"/>无实･无虚。如此五语。如此妙法。应谛信也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0142a24"/><lb ed="R039" n="0283a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0142a2401">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人<anchor xml:id="nkr_note_add_0142a2401" n="0142a2401"/><anchor xml:id="beg0142a2401" n="0142a2401"/>入<anchor xml:id="end0142a2401"/>暗。即无 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0142b" n="0142b"/> <lb ed="X" n="0142b01"/><lb ed="R039" n="0283b01"/>所见。若菩萨心不住法而行佈施。如人有目。日光明 <lb ed="X" n="0142b02"/><lb ed="R039" n="0283b02"/>照。见种种色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0142b03"/><lb ed="R039" n="0283b03"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0142b0301"><l>发心修行及慧照</l><l>三事互资无先後</l> <lb ed="X" n="0142b04"/><lb ed="R039" n="0283b04"/><l>如日与色及光明</l><l>辗转相资成见義</l></lg> <lb ed="X" n="0142b05"/><lb ed="R039" n="0283b05"/><p xml:id="pX25p0142b0501">论曰。若法无生无性。非实非妄。即是诸<persName>佛</persName>第一義 <lb ed="X" n="0142b06"/><lb ed="R039" n="0283b06"/>身。何故菩萨须行施等。既<anchor xml:id="nkr_note_add_0142b0601" n="0142b0601"/><anchor xml:id="beg0142b0601" n="0142b0601"/>已<anchor xml:id="end0142b0601"/>炽燃行施。云何复云 <lb ed="X" n="0142b07"/><lb ed="R039" n="0283b07"/>不住法耶。为遣此疑。遂说明暗二喩。取相则暗。达 <lb ed="X" n="0142b08"/><lb ed="R039" n="0283b08"/>理则明。此以目喩所发之心。种种色喩三施万行。 <lb ed="X" n="0142b09"/><lb ed="R039" n="0283b09"/>日光喩般若妙慧也。推此喩意。若不发心。则虽常 <lb ed="X" n="0142b10"/><lb ed="R039" n="0283b10"/>居般若万行光明境中。亦无所见。譬如日光明照 <lb ed="X" n="0142b11"/><lb ed="R039" n="0283b11"/>诸色。而无目者终无所见。又无万行。则发心般若 <lb ed="X" n="0142b12"/><lb ed="R039" n="0283b12"/>亦为虚设。譬如无种种色。用目与日何为。今为行 <lb ed="X" n="0142b13"/><lb ed="R039" n="0283b13"/>施菩萨而说。故但擧二喩耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0142b14"/><lb ed="R039" n="0283b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0142b1401">须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。能于此经受 <lb ed="X" n="0142b15"/><lb ed="R039" n="0283b15"/>持读诵。即为<persName>如来</persName>。以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0142b16"/><lb ed="R039" n="0283b16"/>得成就无量无边功德。须菩提。若有善男子･善女人。 <lb ed="X" n="0142b17"/><lb ed="R039" n="0283b17"/>初日分。以恒河沙等身佈施。中日分。复以恒河沙等 <lb ed="X" n="0142b18"/><lb ed="R039" n="0283b18"/>身佈施。後日分。亦以恒河沙等身佈施。如是无量百 <lb ed="X" n="0142b19"/><lb ed="R039" n="0284a01"/>千万亿劫。以身佈施。若复有人。闻此经典。信心不逆。 <lb ed="X" n="0142b20"/><lb ed="R039" n="0284a02"/>其福勝彼。何况书写受持读诵。为人解说。须菩提。以 <lb ed="X" n="0142b21"/><lb ed="R039" n="0284a03"/>要言之。是经有不可思议。不可称量。无边功德。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0142b22"/><lb ed="R039" n="0284a04"/>为发大乘者说。为发最上乘者说。若有人能受持读 <lb ed="X" n="0142b23"/><lb ed="R039" n="0284a05"/>诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见是人。皆得成就不 <lb ed="X" n="0142b24"/><lb ed="R039" n="0284a06"/>可量･不可称･无有边･不可思议功德。如是人等。即为 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0142c" n="0142c"/> <lb ed="X" n="0142c01"/><lb ed="R039" n="0284a07"/>荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。何以故。须菩提。若 <lb ed="X" n="0142c02"/><lb ed="R039" n="0284a08"/>乐小法者。<note place="inline">及彼</note>著我见人见众生见寿者见<note place="inline">之凡外</note>。则于 <lb ed="X" n="0142c03"/><lb ed="R039" n="0284a09"/>此经不能听受读诵。为人解说。须菩提。在在处处。若 <lb ed="X" n="0142c04"/><lb ed="R039" n="0284a10"/>有此经。一切世间天人阿修罗所<persName>应供</persName>养。当知此处。 <lb ed="X" n="0142c05"/><lb ed="R039" n="0284a11"/>即为是塔。皆应恭敬作礼围绕。以诸花香而散其处。</p> <lb ed="X" n="0142c06"/><lb ed="R039" n="0284a12"/><p xml:id="pX25p0142c0601">复次。须菩提。善男子･善女人。受持读诵此经。若为人 <lb ed="X" n="0142c07"/><lb ed="R039" n="0284a13"/>轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。先 <lb ed="X" n="0142c08"/><lb ed="R039" n="0284a14"/>世罪业。即为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。须菩 <lb ed="X" n="0142c09"/><lb ed="R039" n="0284a15"/>提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値八百 <lb ed="X" n="0142c10"/><lb ed="R039" n="0284a16"/>四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过者。若 <lb ed="X" n="0142c11"/><lb ed="R039" n="0284a17"/>复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。于我 <lb ed="X" n="0142c12"/><lb ed="R039" n="0284a18"/>所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分。乃至算数 <lb ed="X" n="0142c13"/><lb ed="R039" n="0284b01"/>譬喩所不能及。须菩提。若善男子･善女人。于後末世。 <lb ed="X" n="0142c14"/><lb ed="R039" n="0284b02"/>有受持读诵此经。所得功德。我若具说者。或有人闻。 <lb ed="X" n="0142c15"/><lb ed="R039" n="0284b03"/>心即狂乱。狐疑不信。须菩提。当知是经義不可思议。 <lb ed="X" n="0142c16"/><lb ed="R039" n="0284b04"/>果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0142c17"/><lb ed="R039" n="0284b05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0142c1701"><l>受持读诵即<persName>如来</persName></l><l>成就功德<persName>佛</persName>知见</l> <lb ed="X" n="0142c18"/><lb ed="R039" n="0284b06"/><l>大事大时不能及</l><l>以是大乘最上乘</l> <lb ed="X" n="0142c19"/><lb ed="R039" n="0284b07"/><l>荷担菩提小不堪</l><l>经处即塔<persName>应供</persName>养</l> <lb ed="X" n="0142c20"/><lb ed="R039" n="0284b08"/><l>消灭夙业证菩提</l><l>永超値<persName>佛</persName>昔功德</l> <lb ed="X" n="0142c21"/><lb ed="R039" n="0284b09"/><l>具说能令浅识疑</l><l>義及果报难思故</l></lg> <lb ed="X" n="0142c22"/><lb ed="R039" n="0284b10"/><p xml:id="pX25p0142c2201">论曰。此廣显受持功德果报也。初总示云。受持读 <lb ed="X" n="0142c23"/><lb ed="R039" n="0284b11"/>诵。即为<persName>如来</persName>。以其深悟实相。了知一切众生。与<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0142c24"/><lb ed="R039" n="0284b12"/>无别。始从名字。终至究竟。位位皆即<persName>佛</persName>故。次云以 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0143a" n="0143a"/> <lb ed="X" n="0143a01"/><lb ed="R039" n="0284b13"/><persName>佛</persName>智慧悉知悉见等。谓知见其从因剋果。此生馀 <lb ed="X" n="0143a02"/><lb ed="R039" n="0284b14"/>生。一切诸功德也。次以八种殊勝显其功德。一者。 <lb ed="X" n="0143a03"/><lb ed="R039" n="0284b15"/>大事大时所不能及。恒河沙身。是名大事。经无量 <lb ed="X" n="0143a04"/><lb ed="R039" n="0284b16"/>劫。是名大时。虽如此施。犹故不及持经福德。以此 <lb ed="X" n="0143a05"/><lb ed="R039" n="0284b17"/>施门。五通菩萨亦能为之。未若此经。正断无明漏 <lb ed="X" n="0143a06"/><lb ed="R039" n="0284b18"/>故。二者。此经<persName>如来</persName>为发大乘･最上乘者说。不是三 <lb ed="X" n="0143a07"/><lb ed="R039" n="0285a01"/>乘共。般若教名为大乘。于大乘中。唯为圆顿菩萨。 <lb ed="X" n="0143a08"/><lb ed="R039" n="0285a02"/>名发最上乘者。三者。如是人等。即为荷担无上菩 <lb ed="X" n="0143a09"/><lb ed="R039" n="0285a03"/>提。以其受持读诵。廣为人说。绍隆<persName>佛</persName>种。使不断故。 <lb ed="X" n="0143a10"/><lb ed="R039" n="0285a04"/>任持运行。犹如荷担。四者。乐小法人不能受说。何 <lb ed="X" n="0143a11"/><lb ed="R039" n="0285a05"/>况著我凡夫。著见外道。故皆不堪。五者。在处有经。 <lb ed="X" n="0143a12"/><lb ed="R039" n="0285a06"/>即为是塔。法身舍利。具足在故。六者。消灭夙业。转 <lb ed="X" n="0143a13"/><lb ed="R039" n="0285a07"/>重令轻。不复堕恶道故。七者。当得菩提。以业既消。 <lb ed="X" n="0143a14"/><lb ed="R039" n="0285a08"/>菩提之体自明净故。八者。超于<persName>如来</persName>昔时値<persName>佛</persName>功 <lb ed="X" n="0143a15"/><lb ed="R039" n="0285a09"/>德。以<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>前。虽値多<persName>佛</persName>。尙存有所得 <lb ed="X" n="0143a16"/><lb ed="R039" n="0285a10"/>心。未达无相。不蒙授记。是故不及持经功德。见然 <lb ed="X" n="0143a17"/><lb ed="R039" n="0285a11"/>灯<persName>佛</persName>。悟无生忍。尔时方与般若恒相应故。具此八 <lb ed="X" n="0143a18"/><lb ed="R039" n="0285a12"/>种殊勝。故具说者。浅识之人必不能信。但总结云 <lb ed="X" n="0143a19"/><lb ed="R039" n="0285a13"/>義不可思议。果报亦不可思议也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0143a20"/><lb ed="R039" n="0285a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0143a2001">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人发阿耨多 <lb ed="X" n="0143a21"/><lb ed="R039" n="0285a15"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。<persName>佛</persName>告须 <lb ed="X" n="0143a22"/><lb ed="R039" n="0285a16"/>菩提。若善男子･善女人发阿耨多罗三藐三菩提心 <lb ed="X" n="0143a23"/><lb ed="R039" n="0285a17"/>者。当生如是心。我应灭度一切众生。灭度一切众生 <lb ed="X" n="0143a24"/><lb ed="R039" n="0285a18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0143a2401" n="0143a2401"/><anchor xml:id="beg0143a2401" n="0143a2401"/>已<anchor xml:id="end0143a2401"/>。而无有一众生实灭度者。何以故。须菩提。若菩萨 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0143b" n="0143b"/> <lb ed="X" n="0143b01"/><lb ed="R039" n="0285b01"/>有我相人相众生相寿者相。即非菩萨。所以者何。须 <lb ed="X" n="0143b02"/><lb ed="R039" n="0285b02"/>菩提。实无有法发阿耨多罗三藐三菩提心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0143b03"/><lb ed="R039" n="0285b03"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0143b0301"><l>发心应住及降伏</l><l>亦无发住及降者</l> <lb ed="X" n="0143b04"/><lb ed="R039" n="0285b04"/><l>不于心外有一法</l><l>如是具显淸净因</l></lg> <lb ed="X" n="0143b05"/><lb ed="R039" n="0285b05"/><p xml:id="pX25p0143b0501">论曰。此重遣菩萨心中微细我･法二执。令尽净无 <lb ed="X" n="0143b06"/><lb ed="R039" n="0285b06"/>馀也。前文具明二空实義。寧有不尽。此褈问者。略 <lb ed="X" n="0143b07"/><lb ed="R039" n="0285b07"/>有二意。一者。義既如此不可思议。岂容凑泊。则诸 <lb ed="X" n="0143b08"/><lb ed="R039" n="0285b08"/>菩萨发菩提心。毕竟云何应住。云何降伏其心。二 <lb ed="X" n="0143b09"/><lb ed="R039" n="0285b09"/>者。既言发心。便谓我能发心。既言住无所住。便谓 <lb ed="X" n="0143b10"/><lb ed="R039" n="0285b10"/>我能无住。既言降伏其心。便谓我能降心。我法宛 <lb ed="X" n="0143b11"/><lb ed="R039" n="0285b11"/>然。如何得与般若相应。此则特为钝根再求方便。 <lb ed="X" n="0143b12"/><lb ed="R039" n="0285b12"/><persName>佛</persName>仍告云。发菩提心者。当生如是心。乃至即非菩 <lb ed="X" n="0143b13"/><lb ed="R039" n="0285b13"/>萨等。所以酬其毕竟如何应住降心之请。次又答 <lb ed="X" n="0143b14"/><lb ed="R039" n="0285b14"/>云。实无有法发菩提心。则是荡其我能发心･无住･ <lb ed="X" n="0143b15"/><lb ed="R039" n="0285b15"/>降伏之执也。盖发心者。只是全性起修。全修在性。 <lb ed="X" n="0143b16"/><lb ed="R039" n="0285b16"/>心相尙不可得。岂别有法令心得发。心无心相。则 <lb ed="X" n="0143b17"/><lb ed="R039" n="0285b17"/>我执何存。发无实法。则法执何有。情累既净。般若 <lb ed="X" n="0143b18"/><lb ed="R039" n="0285b18"/>现前。既非妄有。亦岂但空。離句绝非。因淸净矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0143b19"/><lb ed="R039" n="0286a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0143b1901">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。有法得阿耨多 <lb ed="X" n="0143b20"/><lb ed="R039" n="0286a02"/>罗三藐三菩提不。不也。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0143b21"/><lb ed="R039" n="0286a03"/>燃灯<persName>佛</persName>所。无有法得阿耨多罗三藐三菩提。<persName>佛</persName>言。如 <lb ed="X" n="0143b22"/><lb ed="R039" n="0286a04"/>是。如是。须菩提。实无有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0143b23"/><lb ed="R039" n="0286a05"/>菩提。须菩提。若有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提 <lb ed="X" n="0143b24"/><lb ed="R039" n="0286a06"/>者。燃灯<persName>佛</persName>即不与我授记。汝于来世当得作<persName>佛</persName>。号释 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0143c" n="0143c"/> <lb ed="X" n="0143c01"/><lb ed="R039" n="0286a07"/>迦牟尼。以实无有法得阿耨多罗三藐三菩提。是故 <lb ed="X" n="0143c02"/><lb ed="R039" n="0286a08"/>燃灯<persName>佛</persName>与我授记。作是言。汝于来世当得作<persName>佛</persName>。号释 <lb ed="X" n="0143c03"/><lb ed="R039" n="0286a09"/>迦牟尼。何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。若有人言。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0143c04"/><lb ed="R039" n="0286a10"/>得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。实无有法<persName>佛</persName>得阿 <lb ed="X" n="0143c05"/><lb ed="R039" n="0286a11"/>耨多罗三藐三菩提。须菩提。<persName>如来</persName>所得阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0143c06"/><lb ed="R039" n="0286a12"/>藐三菩提。于是中无实无虚。是故<persName>如来</persName>说。一切法皆 <lb ed="X" n="0143c07"/><lb ed="R039" n="0286a13"/>是<persName>佛</persName>法。须菩提。所言一切法者。即非一切法。是故名 <lb ed="X" n="0143c08"/><lb ed="R039" n="0286a14"/>一切法。须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0143c09"/><lb ed="R039" n="0286a15"/>说人身长大。即为非大身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0143c10"/><lb ed="R039" n="0286a16"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0143c1001"><l>因无所得果亦然</l><l>无法可得得授记</l> <lb ed="X" n="0143c11"/><lb ed="R039" n="0286a17"/><l>诸法非法名<persName>佛</persName>法</l><l>大身非身名<persName>佛</persName>身</l></lg> <lb ed="X" n="0143c12"/><lb ed="R039" n="0286a18"/><p xml:id="pX25p0143c1201">论曰。若言实无有法发菩提心。云何而有授记作 <lb ed="X" n="0143c13"/><lb ed="R039" n="0286b01"/><persName>佛</persName>。得菩提果之事。为遣此疑。故明因既无法可得。 <lb ed="X" n="0143c14"/><lb ed="R039" n="0286b02"/>果亦无法可得。唯其了无所得。方堪授记。设有少 <lb ed="X" n="0143c15"/><lb ed="R039" n="0286b03"/>法可得。便不与诸法如義相应。云何而可授记作 <lb ed="X" n="0143c16"/><lb ed="R039" n="0286b04"/><persName>佛</persName>耶。言诸法如義者。一切诸法。本原真如。性相常 <lb ed="X" n="0143c17"/><lb ed="R039" n="0286b05"/>住。不变不异。今不过如法自性。来成正觉。故名如 <lb ed="X" n="0143c18"/><lb ed="R039" n="0286b06"/>来。若言<persName>如来</persName>得证菩提。此是世俗言说。非实義也。 <lb ed="X" n="0143c19"/><lb ed="R039" n="0286b07"/>以<persName>如来</persName>所得菩提。只是即心自性。如外别无可增。 <lb ed="X" n="0143c20"/><lb ed="R039" n="0286b08"/>故无实。真得不顚倒觉。觉诸法之自性。故无虚。又 <lb ed="X" n="0143c21"/><lb ed="R039" n="0286b09"/>菩提非一切法。故无实。一切法皆即菩提。故无虚。 <lb ed="X" n="0143c22"/><lb ed="R039" n="0286b10"/>又一切法皆即菩提。故菩提无实。菩提非一切法。 <lb ed="X" n="0143c23"/><lb ed="R039" n="0286b11"/>故菩提无虚。一切法皆是<persName>佛</persName>法者。以法界无外故。 <lb ed="X" n="0143c24"/><lb ed="R039" n="0286b12"/>法界不变常随缘故。故言一切法。法界随缘常不 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0144a" n="0144a"/> <lb ed="X" n="0144a01"/><lb ed="R039" n="0286b13"/>变故。即非一切法。法法皆是不变随缘。随缘不变。 <lb ed="X" n="0144a02"/><lb ed="R039" n="0286b14"/>法界性故。是故名一切法。证此法界。名为法身。法 <lb ed="X" n="0144a03"/><lb ed="R039" n="0286b15"/>身離一切相。即一切法。非别有身。故非大身。法界 <lb ed="X" n="0144a04"/><lb ed="R039" n="0286b16"/>为身。故名大身。此正圆满菩提归无所得之妙莊 <lb ed="X" n="0144a05"/><lb ed="R039" n="0286b17"/>严果也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144a06"/><lb ed="R039" n="0286b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144a0601">须菩提。菩萨亦如是。若作是言。我当灭度无量众生。 <lb ed="X" n="0144a07"/><lb ed="R039" n="0287a01"/>即不名菩萨。何以故。须菩提。实无有法名为菩萨。是 <lb ed="X" n="0144a08"/><lb ed="R039" n="0287a02"/>故<persName>佛</persName>说一切法。无我无人无众生无寿者。须菩提。若 <lb ed="X" n="0144a09"/><lb ed="R039" n="0287a03"/>菩萨作是言。我当莊严<persName>佛</persName>土。是不名菩萨。何以故。如 <lb ed="X" n="0144a10"/><lb ed="R039" n="0287a04"/>来说莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。须菩提。若菩 <lb ed="X" n="0144a11"/><lb ed="R039" n="0287a05"/>萨通达无我･法者。<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144a12"/><lb ed="R039" n="0287a06"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0144a1201"><l>能度所度不可得</l><l>能严所严亦复然</l> <lb ed="X" n="0144a13"/><lb ed="R039" n="0287a07"/><l>无我无法善通达</l><l>真因淸净宜修习</l></lg> <lb ed="X" n="0144a14"/><lb ed="R039" n="0287a08"/><p xml:id="pX25p0144a1401">论曰。此承上廣明无得妙果。而劝修无得真因也。 <lb ed="X" n="0144a15"/><lb ed="R039" n="0287a09"/>盖不但无心外众生可度。无心外<persName>佛</persName>土可严。即此 <lb ed="X" n="0144a16"/><lb ed="R039" n="0287a10"/>心性之中。求一能度所度能严所严实法。了不可 <lb ed="X" n="0144a17"/><lb ed="R039" n="0287a11"/>得。以能･所之性。只是即心自性。无有少许我･法而 <lb ed="X" n="0144a18"/><lb ed="R039" n="0287a12"/>可得故。如此通达。即名真实菩萨。非谓有能通达。 <lb ed="X" n="0144a19"/><lb ed="R039" n="0287a13"/>有所通达也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144a20"/><lb ed="R039" n="0287a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144a2001">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有 <lb ed="X" n="0144a21"/><lb ed="R039" n="0287a15"/>肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不。如是。<persName>世尊</persName>。如 <lb ed="X" n="0144a22"/><lb ed="R039" n="0287a16"/>来有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不。如是。世 <lb ed="X" n="0144a23"/><lb ed="R039" n="0287a17"/>尊。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法眼不。如 <lb ed="X" n="0144a24"/><lb ed="R039" n="0287a18"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0144b" n="0144b"/> <lb ed="X" n="0144b01"/><lb ed="R039" n="0287b01"/>不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。须菩提。于意云何。如恒河 <lb ed="X" n="0144b02"/><lb ed="R039" n="0287b02"/>中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩 <lb ed="X" n="0144b03"/><lb ed="R039" n="0287b03"/>提。于意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等恒河。 <lb ed="X" n="0144b04"/><lb ed="R039" n="0287b04"/>是诸恒河所有沙数。<persName>佛</persName>世界如是。寧为多不。甚多。世 <lb ed="X" n="0144b05"/><lb ed="R039" n="0287b05"/>尊。<persName>佛</persName>告须菩提。尔所国土中。所有众生。若干种心。如 <lb ed="X" n="0144b06"/><lb ed="R039" n="0287b06"/>来悉知。何以故。<persName>如来</persName>说诸心皆为非心。是名为心。所 <lb ed="X" n="0144b07"/><lb ed="R039" n="0287b07"/>以者何。须菩提。过去心不可得。现在心不可得。未来 <lb ed="X" n="0144b08"/><lb ed="R039" n="0287b08"/>心不可得。须菩提。于意云何。若有人满三千大千世 <lb ed="X" n="0144b09"/><lb ed="R039" n="0287b09"/>界七宝以用佈施。是人以是因缘。得福多否。如是。世 <lb ed="X" n="0144b10"/><lb ed="R039" n="0287b10"/>尊。此人以是因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。如 <lb ed="X" n="0144b11"/><lb ed="R039" n="0287b11"/>来不说得福德多。以福德无故。<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144b12"/><lb ed="R039" n="0287b12"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0144b1201"><l>五眼具足成菩提</l><l>了了见于恒沙界</l> <lb ed="X" n="0144b13"/><lb ed="R039" n="0287b13"/><l>心即非心福非福</l><l>是故能所恒寂然</l></lg> <lb ed="X" n="0144b14"/><lb ed="R039" n="0287b14"/><p xml:id="pX25p0144b1401">论曰。上明淸净真因。毕竟无我･无法。则<persName>佛</persName>境界。为 <lb ed="X" n="0144b15"/><lb ed="R039" n="0287b15"/>有为无。为遣此疑。故显<persName>如来</persName>五眼。不有而有。众心 <lb ed="X" n="0144b16"/><lb ed="R039" n="0287b16"/>福德。不无而无。有无互彰。巧遮戏论。夫五眼者。能 <lb ed="X" n="0144b17"/><lb ed="R039" n="0287b17"/>照之知见也。众生诸心及施福者。所照之境界也。 <lb ed="X" n="0144b18"/><lb ed="R039" n="0287b18"/>以前例後。则能照既有。所照安得独无。以後例前。 <lb ed="X" n="0144b19"/><lb ed="R039" n="0288a01"/>则所照既无。能照安得独有。特以<persName>如来</persName>五眼。凡愚 <lb ed="X" n="0144b20"/><lb ed="R039" n="0288a02"/>之所不达。以不达故。妄计为无。今故特明其有。显 <lb ed="X" n="0144b21"/><lb ed="R039" n="0288a03"/>非断空。众心福德。凡愚之所取著。以取著故。妄计 <lb ed="X" n="0144b22"/><lb ed="R039" n="0288a04"/>为实。今故特明其无。显非有性。言五眼者。次第为 <lb ed="X" n="0144b23"/><lb ed="R039" n="0288a05"/>语。肉眼同人。见现前色。天眼同天。见障外色。慧眼 <lb ed="X" n="0144b24"/><lb ed="R039" n="0288a06"/>示同二乘。见于真空。法眼示同菩萨。见于俗谛。<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0144c" n="0144c"/> <lb ed="X" n="0144c01"/><lb ed="R039" n="0288a07"/>眼不共三乘。见于第一義谛。若圆融为语。一眼一 <lb ed="X" n="0144c02"/><lb ed="R039" n="0288a08"/>切眼。一切眼一眼。通照三谛。无有遗馀。是故亦知 <lb ed="X" n="0144c03"/><lb ed="R039" n="0288a09"/>尔所国土差别。亦知尔所众心差别。亦知差别即 <lb ed="X" n="0144c04"/><lb ed="R039" n="0288a10"/>非差别。亦知尔所福德。亦知福德非实。若差别非 <lb ed="X" n="0144c05"/><lb ed="R039" n="0288a11"/>差别。福德非福德者。当知五眼即非五眼。若一无 <lb ed="X" n="0144c06"/><lb ed="R039" n="0288a12"/>碍妙智。分别说为五眼者。当知一法界中。分别说 <lb ed="X" n="0144c07"/><lb ed="R039" n="0288a13"/>有种种世界。种种众心。种种施因。种种福果。亦为 <lb ed="X" n="0144c08"/><lb ed="R039" n="0288a14"/>不错不谬矣。依假名说。能照･所照。皆悉历然。依实 <lb ed="X" n="0144c09"/><lb ed="R039" n="0288a15"/>義观。所无别所。能无别能。故曰恒寂然也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144c10"/><lb ed="R039" n="0288a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144c1001">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不。不也。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0144c11"/><lb ed="R039" n="0288a17"/><persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说具足色身。 <lb ed="X" n="0144c12"/><lb ed="R039" n="0288a18"/>即非具足色身。是名具足色身。须菩提。于意云何。如 <lb ed="X" n="0144c13"/><lb ed="R039" n="0288b01"/>来可以具足诸相见不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不应以具足 <lb ed="X" n="0144c14"/><lb ed="R039" n="0288b02"/>诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说诸相具足。即非具足。是名诸 <lb ed="X" n="0144c15"/><lb ed="R039" n="0288b03"/>相具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144c16"/><lb ed="R039" n="0288b04"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0144c1601"><l>色身相好離分剂</l><l>应见<persName>如来</persName>净法身</l></lg> <lb ed="X" n="0144c17"/><lb ed="R039" n="0288b05"/><p xml:id="pX25p0144c1701">论曰。若<persName>佛</persName>境界離有離无。色身相好寧复非有。为 <lb ed="X" n="0144c18"/><lb ed="R039" n="0288b06"/>遣此疑。故明具足即非具足。欲令即于色身相好。 <lb ed="X" n="0144c19"/><lb ed="R039" n="0288b07"/>达其无分无剂。得见<persName>如来</persName>净法身故。净法身者。法 <lb ed="X" n="0144c20"/><lb ed="R039" n="0288b08"/>界为体。不局丈六及四八故。彼丈六身及四八相。 <lb ed="X" n="0144c21"/><lb ed="R039" n="0288b09"/>一一皆即相好之海。不可但作丈六四八观故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0144c22"/><lb ed="R039" n="0288b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0144c2201">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0144c23"/><lb ed="R039" n="0288b11"/>念。何以故。若人言<persName>如来</persName>有所说法。即为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0144c24"/><lb ed="R039" n="0288b12"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0145a" n="0145a"/> <lb ed="X" n="0145a01"/><lb ed="R039" n="0288b13"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0145a0101"><l>说无可说性自離</l><l>解说非说始免谤</l></lg> <lb ed="X" n="0145a02"/><lb ed="R039" n="0288b14"/><p xml:id="pX25p0145a0201">论曰。色身相好。既非具足。说法度生。岂无语言分 <lb ed="X" n="0145a03"/><lb ed="R039" n="0288b15"/>剂耶。云何众生得承<persName>如来</persName>言说。而解诸乘。为遣此 <lb ed="X" n="0145a04"/><lb ed="R039" n="0288b16"/>疑。故云若言<persName>如来</persName>有所说法。即为谤<persName>佛</persName>。以不能解 <lb ed="X" n="0145a05"/><lb ed="R039" n="0288b17"/>我所说故。我所说者。无有少许法相可得。无所说 <lb ed="X" n="0145a06"/><lb ed="R039" n="0288b18"/>相。无能说相。以诸法性。无声字故。以诸声字。性非 <lb ed="X" n="0145a07"/><lb ed="R039" n="0289a01"/>声字。即是无性法故。此中无法可说一语。具遮二 <lb ed="X" n="0145a08"/><lb ed="R039" n="0289a02"/>谤。一者为遮有法可说谤故。二者为遮总不说法 <lb ed="X" n="0145a09"/><lb ed="R039" n="0289a03"/>谤故。谓说即非说。非以杜口为无说故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0145a10"/><lb ed="R039" n="0289a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0145a1001">尔时。慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0145a11"/><lb ed="R039" n="0289a05"/>闻说是法。生信心不。<persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不众 <lb ed="X" n="0145a12"/><lb ed="R039" n="0289a06"/>生。何以故。须菩提。众生･众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是名 <lb ed="X" n="0145a13"/><lb ed="R039" n="0289a07"/>众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0145a14"/><lb ed="R039" n="0289a08"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0145a1401"><l>是法难信亦有信</l><l>以诸众生非生故</l></lg> <lb ed="X" n="0145a15"/><lb ed="R039" n="0289a09"/><p xml:id="pX25p0145a1501">论曰。此重疑信受者难也。然众生原非实有众生 <lb ed="X" n="0145a16"/><lb ed="R039" n="0289a10"/>之性。但一念迷惑。假名众生。一念了悟。当体即<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0145a17"/><lb ed="R039" n="0289a11"/><persName>佛</persName>与众生。皆依俗谛言说建立。而终非有实性也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0145a18"/><lb ed="R039" n="0289a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0145a1801">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。为 <lb ed="X" n="0145a19"/><lb ed="R039" n="0289a13"/>无所得耶。<persName>佛</persName>言。如是。如是。须菩提。我于阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0145a20"/><lb ed="R039" n="0289a14"/>藐三菩提。乃至无有少法可得。是名阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0145a21"/><lb ed="R039" n="0289a15"/>三菩提。复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名阿耨 <lb ed="X" n="0145a22"/><lb ed="R039" n="0289a16"/>多罗三藐三菩提。以无我无人无众生无寿者。修一 <lb ed="X" n="0145a23"/><lb ed="R039" n="0289a17"/>切善法。即得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。所言善 <lb ed="X" n="0145a24"/><lb ed="R039" n="0289a18"/>法者。<persName>如来</persName>说即非善法。是名善法。须菩提。若三千大 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0145b" n="0145b"/> <lb ed="X" n="0145b01"/><lb ed="R039" n="0289b01"/>千世界中所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是等七宝聚。有人持 <lb ed="X" n="0145b02"/><lb ed="R039" n="0289b02"/>用佈施。若人以此般若波罗蜜经。乃至四句偈等受 <lb ed="X" n="0145b03"/><lb ed="R039" n="0289b03"/>持读诵。为他人说。于前功德。百分不及一。千万亿分。 <lb ed="X" n="0145b04"/><lb ed="R039" n="0289b04"/>乃至算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0145b05"/><lb ed="R039" n="0289b05"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0145b0501"><l>智无所得法平等</l><l>善法非法成菩提</l> <lb ed="X" n="0145b06"/><lb ed="R039" n="0289b06"/><l>全性起修修即性</l><l>是故持说功德多</l></lg> <lb ed="X" n="0145b07"/><lb ed="R039" n="0289b07"/><p xml:id="pX25p0145b0701">论曰。若第一義<persName>佛</persName>境界。色相･言说皆不可得。法身 <lb ed="X" n="0145b08"/><lb ed="R039" n="0289b08"/>体性岂亦然耶。为遣此疑。故曰。我于无上菩提。乃 <lb ed="X" n="0145b09"/><lb ed="R039" n="0289b09"/>至无有少法可得。以是法平等。无高下故。请稍证 <lb ed="X" n="0145b10"/><lb ed="R039" n="0289b10"/>之。一切法者。只是六尘。色无高下者。譬如一恒河 <lb ed="X" n="0145b11"/><lb ed="R039" n="0289b11"/>水。鱼龙视为窟宅。修罗视为刀杖。人间视为淸泉。 <lb ed="X" n="0145b12"/><lb ed="R039" n="0289b12"/>饿鬼视为脓血。二乘了其本空。菩萨知其差别。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0145b13"/><lb ed="R039" n="0289b13"/>眼知即法界。而恒河水性无高下。随诸众生妄见 <lb ed="X" n="0145b14"/><lb ed="R039" n="0289b14"/>不同。当知一切诸色。亦复如是。声无高下者。譬如 <lb ed="X" n="0145b15"/><lb ed="R039" n="0289b15"/>一咒。魔外闻之恐怖。<persName>佛</persName>子闻之安稳。又如魔以恶 <lb ed="X" n="0145b16"/><lb ed="R039" n="0289b16"/>声怖<persName>佛</persName>。反成赞咏。而北朝败衄。风声鹤唳。皆为晋 <lb ed="X" n="0145b17"/><lb ed="R039" n="0289b17"/>兵。当知一切诸声。亦复如是。香无高下者。譬如世 <lb ed="X" n="0145b18"/><lb ed="R039" n="0289b18"/>间沉檀。蝇蚋闻即远去。幻士厕室。<persName>佛</persName>坐便成香殿 <lb ed="X" n="0145b19"/><lb ed="R039" n="0290a01"/>等。味无高下者。譬如目连钵饭。母揣便成火炭。饥 <lb ed="X" n="0145b20"/><lb ed="R039" n="0290a02"/>世马麦。<persName>佛</persName>受便如甘露等。触无高下者。譬如暗中 <lb ed="X" n="0145b21"/><lb ed="R039" n="0290a03"/>扪膝。怖为他人。龙雨刀杖。变成天花等。法无高下 <lb ed="X" n="0145b22"/><lb ed="R039" n="0290a04"/>者。譬如为名利发菩提心。是三涂因。为断邪杀婆 <lb ed="X" n="0145b23"/><lb ed="R039" n="0290a05"/>罗门。转增功德等。是故一切诸法。其性平等。本无 <lb ed="X" n="0145b24"/><lb ed="R039" n="0290a06"/>高下。随众生心妄见高下。而高下悉皆无性。达此 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0145c" n="0145c"/> <lb ed="X" n="0145c01"/><lb ed="R039" n="0290a07"/>无性。名为无上菩提。非别有少法可得也。既显示 <lb ed="X" n="0145c02"/><lb ed="R039" n="0290a08"/>菩提无所得<anchor xml:id="nkr_note_add_0145c0201" n="0145c0201"/><anchor xml:id="beg0145c0201" n="0145c0201"/>已<anchor xml:id="end0145c0201"/>。乃的示妙修之要云。以无我无人 <lb ed="X" n="0145c03"/><lb ed="R039" n="0290a09"/>无众生无寿者修一切善法。即得无上菩提。盖不 <lb ed="X" n="0145c04"/><lb ed="R039" n="0290a10"/>达无我而修一切善法。止成人天伪果。不修一切 <lb ed="X" n="0145c05"/><lb ed="R039" n="0290a11"/>善法而但证我空。止成二乘小果。妄言我･法俱空 <lb ed="X" n="0145c06"/><lb ed="R039" n="0290a12"/>而恣行恶法。则为阐提狱种。唯以无我修一切善。 <lb ed="X" n="0145c07"/><lb ed="R039" n="0290a13"/>正所谓应无所住而生其心。故即得无上菩提也。</p> <lb ed="X" n="0145c08"/><lb ed="R039" n="0290a14"/><p xml:id="pX25p0145c0801">夫是法平等无有高下。即境妙也。无我人众生寿 <lb ed="X" n="0145c09"/><lb ed="R039" n="0290a15"/>者。即智妙也。修一切善法。即行妙也。三法成乘。故 <lb ed="X" n="0145c10"/><lb ed="R039" n="0290a16"/>得菩提。而又言善法即非善法等者。为遣疑故。恐 <lb ed="X" n="0145c11"/><lb ed="R039" n="0290a17"/>有疑云。既无少法可得。云何复修一切善法。此善 <lb ed="X" n="0145c12"/><lb ed="R039" n="0290a18"/>法者。独非法耶。今释之曰。善法即非善法。以善是 <lb ed="X" n="0145c13"/><lb ed="R039" n="0290b01"/>对恶之名。因于恶法。假名善法。若非对恶。无善名 <lb ed="X" n="0145c14"/><lb ed="R039" n="0290b02"/>故。以诸善法。唯心所修。心既不有。善亦性空。不可 <lb ed="X" n="0145c15"/><lb ed="R039" n="0290b03"/>得故。以诸善法。互具一切善恶诸法。性不定故。如 <lb ed="X" n="0145c16"/><lb ed="R039" n="0290b04"/>佈施･持戒等。虽是善法。而名利矫饰心修之。是三 <lb ed="X" n="0145c17"/><lb ed="R039" n="0290b05"/>涂因。人我勝负心修之。是修罗因。著相计果心修 <lb ed="X" n="0145c18"/><lb ed="R039" n="0290b06"/>之。是人天因。出世灭苦心修之。是二乘因。利益众 <lb ed="X" n="0145c19"/><lb ed="R039" n="0290b07"/>生心修之。是菩萨因。法界平等心修之。是无上因。 <lb ed="X" n="0145c20"/><lb ed="R039" n="0290b08"/>如是差别。有无量故。以诸善法。体即法界。实相无 <lb ed="X" n="0145c21"/><lb ed="R039" n="0290b09"/>相。不思议故。结云是名善法者。即是对恶因缘故。 <lb ed="X" n="0145c22"/><lb ed="R039" n="0290b10"/>唯心空寂故。出生十界故。全体法界故。如此善法。 <lb ed="X" n="0145c23"/><lb ed="R039" n="0290b11"/>全性所起。故名为修。全修即性。故无实法。至圆至 <lb ed="X" n="0145c24"/><lb ed="R039" n="0290b12"/>顿。了義了義。持说功德。岂财施所可较哉。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0146a" n="0146a"/> <lb ed="X" n="0146a01"/><lb ed="R039" n="0290b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146a0101">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0146a02"/><lb ed="R039" n="0290b14"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生<persName>如来</persName>度者。 <lb ed="X" n="0146a03"/><lb ed="R039" n="0290b15"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>即有我人众生寿者。须菩 <lb ed="X" n="0146a04"/><lb ed="R039" n="0290b16"/>提。<persName>如来</persName>说。有我者。即非有我。而凡夫之人以为有我。 <lb ed="X" n="0146a05"/><lb ed="R039" n="0290b17"/>须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146a06"/><lb ed="R039" n="0290b18"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0146a0601"><l>知生非生如是度</l><l>说我无我亦复然</l> <lb ed="X" n="0146a07"/><lb ed="R039" n="0291a01"/><l>凡亦非凡性自空</l><l>是故假名皆不壞</l></lg> <lb ed="X" n="0146a08"/><lb ed="R039" n="0291a02"/><p xml:id="pX25p0146a0801">论曰。前明众生即非众生。如何复有经言。无量众 <lb ed="X" n="0146a09"/><lb ed="R039" n="0291a03"/>生。以<persName>佛</persName>为善知识。解脱诸苦。为遣此疑。故云实无 <lb ed="X" n="0146a10"/><lb ed="R039" n="0291a04"/>众生<persName>如来</persName>度者。以第一義中。<persName>佛</persName>与众生皆无性故。 <lb ed="X" n="0146a11"/><lb ed="R039" n="0291a05"/>以同体大悲。不于心外有众生故。若实有众生异 <lb ed="X" n="0146a12"/><lb ed="R039" n="0291a06"/>于<persName>如来</persName>。是所度者。<persName>如来</persName>即有我等四相。须知<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0146a13"/><lb ed="R039" n="0291a07"/>虽复有时说我。但是假名。实非有我。而凡夫闻语 <lb ed="X" n="0146a14"/><lb ed="R039" n="0291a08"/>起见。自生执著耳。又恐转计凡夫是实有法。故随 <lb ed="X" n="0146a15"/><lb ed="R039" n="0291a09"/>释云。即非凡夫。以圣凡皆是假名。从来无实性故。 <lb ed="X" n="0146a16"/><lb ed="R039" n="0291a10"/>言是名凡夫者。但是不壞假名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0146a1601" n="0146a1601"/><anchor xml:id="beg0146a1601" n="0146a1601"/>已<anchor xml:id="end0146a1601"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146a17"/><lb ed="R039" n="0291a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146a1701">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不。须菩提 <lb ed="X" n="0146a18"/><lb ed="R039" n="0291a12"/>言。如是。如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若以 <lb ed="X" n="0146a19"/><lb ed="R039" n="0291a13"/>三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王即是<persName>如来</persName>。须菩提白 <lb ed="X" n="0146a20"/><lb ed="R039" n="0291a14"/><persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观如 <lb ed="X" n="0146a21"/><lb ed="R039" n="0291a15"/>来。尔时<persName>世尊</persName>而说偈言。若以色见我。以音声求我。是 <lb ed="X" n="0146a22"/><lb ed="R039" n="0291a16"/>人行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146a23"/><lb ed="R039" n="0291a17"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146a2301"><l><persName>如来</persName>不可以相观</l><l>遣著应知離四句</l></lg> <lb ed="X" n="0146a24"/><lb ed="R039" n="0291a18"/><p xml:id="pX25p0146a2401">论曰。诸相非相。前<anchor xml:id="nkr_note_add_0146a2401" n="0146a2401"/><anchor xml:id="beg0146a2401" n="0146a2401"/>已<anchor xml:id="end0146a2401"/>褈褈发明之矣。兹复设此问 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0146b" n="0146b"/> <lb ed="X" n="0146b01"/><lb ed="R039" n="0291b01"/>者。意欲具遣一切句故。不曰见<persName>如来</persName>。而曰观<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0146b02"/><lb ed="R039" n="0291b02"/>者。以<persName>如来</persName>即诸法如義。则三十二相独非诸法。独 <lb ed="X" n="0146b03"/><lb ed="R039" n="0291b03"/>无如義可观耶。故须菩提即顺答曰。如是如是。以 <lb ed="X" n="0146b04"/><lb ed="R039" n="0291b04"/>三十二相观<persName>如来</persName>。然诸<persName>佛</persName>法身。毕竟四句皆離。若 <lb ed="X" n="0146b05"/><lb ed="R039" n="0291b05"/>直以三十二相而观。则转轮圣王。亦可为<persName>如来</persName>矣。 <lb ed="X" n="0146b06"/><lb ed="R039" n="0291b06"/>岂知<persName>如来</persName>法性身哉。尊者解旨。寻答不应。<persName>佛</persName>乃以 <lb ed="X" n="0146b07"/><lb ed="R039" n="0291b07"/>偈述成。但擧一隅。若欲具足说者。即色声求。固是 <lb ed="X" n="0146b08"/><lb ed="R039" n="0291b08"/>邪道。離色声求。亦是邪道。亦即亦離求。非即非離 <lb ed="X" n="0146b09"/><lb ed="R039" n="0291b09"/>求。均是邪道。據诸论本。皆有二偈。前一偈同。更一 <lb ed="X" n="0146b10"/><lb ed="R039" n="0291b10"/>偈云。<persName>如来</persName>法为身。但应观法性。法性非所见。彼亦 <lb ed="X" n="0146b11"/><lb ed="R039" n="0291b11"/>不能知。则文義俱全矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146b12"/><lb ed="R039" n="0291b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146b1201">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故。得阿耨多 <lb ed="X" n="0146b13"/><lb ed="R039" n="0291b13"/>罗三藐三菩提。须菩提。莫作是念。<persName>如来</persName>不以具足相 <lb ed="X" n="0146b14"/><lb ed="R039" n="0291b14"/>故。得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。汝若作是念。发 <lb ed="X" n="0146b15"/><lb ed="R039" n="0291b15"/>阿耨多罗三藐三菩提心者。说诸法断灭。莫作是念。 <lb ed="X" n="0146b16"/><lb ed="R039" n="0291b16"/>何以故。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于法不说断 <lb ed="X" n="0146b17"/><lb ed="R039" n="0291b17"/>灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146b18"/><lb ed="R039" n="0291b18"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146b1801"><l>四句皆離相好圆</l><l>发心终不说断灭</l></lg> <lb ed="X" n="0146b19"/><lb ed="R039" n="0292a01"/><p xml:id="pX25p0146b1901">论曰。若<persName>如来</persName>不可以色声求。乃至四句皆不可得。 <lb ed="X" n="0146b20"/><lb ed="R039" n="0292a02"/>将无毕竟断灭相耶。为遣此疑。故曰莫作是念等。 <lb ed="X" n="0146b21"/><lb ed="R039" n="0292a03"/>须知<persName>如来</persName>唯其離四句故。所以无边相好皆得具 <lb ed="X" n="0146b22"/><lb ed="R039" n="0292a04"/>足。设但如转轮圣王。则捨身之後。相好即灭。反成 <lb ed="X" n="0146b23"/><lb ed="R039" n="0292a05"/>断灭相矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146b24"/><lb ed="R039" n="0292a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146b2401">须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝持用佈施。 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0146c" n="0146c"/> <lb ed="X" n="0146c01"/><lb ed="R039" n="0292a07"/>若复有人。知一切法无我。得成于忍。此菩萨勝前菩 <lb ed="X" n="0146c02"/><lb ed="R039" n="0292a08"/>萨所得福德。何以故。须菩提。以诸菩萨不受福德故。 <lb ed="X" n="0146c03"/><lb ed="R039" n="0292a09"/>须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩提。菩 <lb ed="X" n="0146c04"/><lb ed="R039" n="0292a10"/>萨所作福德。不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146c05"/><lb ed="R039" n="0292a11"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146c0501"><l>第一義忍此得成</l><l>无著无贪福最勝</l></lg> <lb ed="X" n="0146c06"/><lb ed="R039" n="0292a12"/><p xml:id="pX25p0146c0601">论曰。知法无我。得成于忍。此般若功成也。由其不 <lb ed="X" n="0146c07"/><lb ed="R039" n="0292a13"/>贪不著。故福德无与等者。若有所受。便有分剂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146c08"/><lb ed="R039" n="0292a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146c0801">须菩提。若有人言。<persName>如来</persName>若来･若去･若坐･若卧。是人不 <lb ed="X" n="0146c09"/><lb ed="R039" n="0292a15"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者。无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0146c10"/><lb ed="R039" n="0292a16"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146c11"/><lb ed="R039" n="0292a17"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0146c1101"><l><persName>如来</persName>无去亦无来</l><l>果德究竟不生故</l></lg> <lb ed="X" n="0146c12"/><lb ed="R039" n="0292a18"/><p xml:id="pX25p0146c1201">论曰。若第一義无福可取。何故馀经作如是说。如 <lb ed="X" n="0146c13"/><lb ed="R039" n="0292b01"/>来福智资粮圆满。坐菩提座。趣于涅槃。为遣此疑。 <lb ed="X" n="0146c14"/><lb ed="R039" n="0292b02"/>故云是人不解我所说義。以真如无别处所。可从 <lb ed="X" n="0146c15"/><lb ed="R039" n="0292b03"/>彼来。生死无别处所。可从此去故。以有缘则现。譬 <lb ed="X" n="0146c16"/><lb ed="R039" n="0292b04"/>如水淸月现。月实不来。缘尽则隐。譬如水浊月隐。 <lb ed="X" n="0146c17"/><lb ed="R039" n="0292b05"/>月实不去故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0146c18"/><lb ed="R039" n="0292b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0146c1801">须菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎为微 <lb ed="X" n="0146c19"/><lb ed="R039" n="0292b07"/>尘。于意云何。是微尘众。寧为多不。甚多。<persName>世尊</persName>。何以故。 <lb ed="X" n="0146c20"/><lb ed="R039" n="0292b08"/>若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>即不说是微尘众。所以者何。 <lb ed="X" n="0146c21"/><lb ed="R039" n="0292b09"/><persName>佛</persName>说微尘众。即非微尘众。是名微尘众。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>所 <lb ed="X" n="0146c22"/><lb ed="R039" n="0292b10"/>说三千大千世界。即非世界。是名世界。何以故。若世 <lb ed="X" n="0146c23"/><lb ed="R039" n="0292b11"/>界实有者。即是一合相。<persName>如来</persName>说。一合相。即非一合相。 <lb ed="X" n="0146c24"/><lb ed="R039" n="0292b12"/>是名一合相。须菩提。一合相者。即是不可说。但凡夫 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0147a" n="0147a"/> <lb ed="X" n="0147a01"/><lb ed="R039" n="0292b13"/>之人贪著其事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147a02"/><lb ed="R039" n="0292b14"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0147a0201"><l>微尘世界有非有</l><l>碎非可碎合非合</l> <lb ed="X" n="0147a03"/><lb ed="R039" n="0292b15"/><l><persName>如来</persName>果德不可说</l><l>一切譬喩无能喩</l></lg> <lb ed="X" n="0147a04"/><lb ed="R039" n="0292b16"/><p xml:id="pX25p0147a0401">论曰。上明<persName>如来</persName>无所从来。亦无所去。但以有缘则 <lb ed="X" n="0147a05"/><lb ed="R039" n="0292b17"/>现。缘尽则隐。恐有疑云。<persName>佛</persName>真法身。譬如世界。<persName>佛</persName>应 <lb ed="X" n="0147a06"/><lb ed="R039" n="0292b18"/>化身。譬如微尘。复有疑云。迷涅槃成生死。如碎界 <lb ed="X" n="0147a07"/><lb ed="R039" n="0293a01"/>为尘。悟生死成涅槃。如合尘为界耶。故今释云。微 <lb ed="X" n="0147a08"/><lb ed="R039" n="0293a02"/>尘即非微尘。世界即非世界。乃至一合相即非一 <lb ed="X" n="0147a09"/><lb ed="R039" n="0293a03"/>合相等。盖法身应化。原非世界微尘可比。生死･涅 <lb ed="X" n="0147a10"/><lb ed="R039" n="0293a04"/>槃。亦非碎尘･合界可喩。然即此微尘。便非微尘。即 <lb ed="X" n="0147a11"/><lb ed="R039" n="0293a05"/>此世界。便非世界。碎无可碎。合无可合。但凡夫妄 <lb ed="X" n="0147a12"/><lb ed="R039" n="0293a06"/>生贪著耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147a13"/><lb ed="R039" n="0293a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147a1301">须菩提。若人言<persName>佛</persName>说我见人见众生见寿者见。须菩 <lb ed="X" n="0147a14"/><lb ed="R039" n="0293a08"/>提。于意云何。是人解我所说義不。不也。<persName>世尊</persName>。是人不 <lb ed="X" n="0147a15"/><lb ed="R039" n="0293a09"/>解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说我见人见众生见寿 <lb ed="X" n="0147a16"/><lb ed="R039" n="0293a10"/>者见。即非我见人见众生见寿者见。是名我见人见 <lb ed="X" n="0147a17"/><lb ed="R039" n="0293a11"/>众生见寿者见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147a18"/><lb ed="R039" n="0293a12"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0147a1801"><l>智者应知四见離</l><l>说有非有解实義</l></lg> <lb ed="X" n="0147a19"/><lb ed="R039" n="0293a13"/><p xml:id="pX25p0147a1901">论曰。此结显四见本離。以为修行般若之方便也。 <lb ed="X" n="0147a20"/><lb ed="R039" n="0293a14"/>恐有疑云。<persName>佛</persName>破我人众生寿者。为其有故。若本无 <lb ed="X" n="0147a21"/><lb ed="R039" n="0293a15"/>我人众生寿者。何用破为。譬如无病。何须用药。今 <lb ed="X" n="0147a22"/><lb ed="R039" n="0293a16"/>明四见即非四见。所以可破。如病非实病。所以可 <lb ed="X" n="0147a23"/><lb ed="R039" n="0293a17"/>医。翳非实体。所以可抉。但了四见本非四见。譬如 <lb ed="X" n="0147a24"/><lb ed="R039" n="0293a18"/>了病非实。便可安心调理矣。正宗分竟。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0147b" n="0147b"/> <lb ed="X" n="0147b01"/><lb ed="R039" n="0293b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147b0101">须菩提。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于一切法。应 <lb ed="X" n="0147b02"/><lb ed="R039" n="0293b02"/>如是知。如是见。如是信解。不生法相。须菩提。所言法 <lb ed="X" n="0147b03"/><lb ed="R039" n="0293b03"/>相者。<persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147b04"/><lb ed="R039" n="0293b04"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0147b0401"><l>如是知见及信解</l><l>法相非相故不生</l></lg> <lb ed="X" n="0147b05"/><lb ed="R039" n="0293b05"/><p xml:id="pX25p0147b0501">论曰。此付嘱流通也。如是者。廣指上文所说也。知 <lb ed="X" n="0147b06"/><lb ed="R039" n="0293b06"/>见者谓证时。信解者修学时。正修学时。不生法相。 <lb ed="X" n="0147b07"/><lb ed="R039" n="0293b07"/>以法相即非法相故。但依俗谛。说名为法相耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147b08"/><lb ed="R039" n="0293b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147b0801">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝持用布 <lb ed="X" n="0147b09"/><lb ed="R039" n="0293b09"/>施。若有善男子･善女人。发菩提心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0147b10"/><lb ed="R039" n="0293b10"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147b11"/><lb ed="R039" n="0293b11"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0147b1101"><l>无量世界宝施福</l><l>不如发心持说勝</l></lg> <lb ed="X" n="0147b12"/><lb ed="R039" n="0293b12"/><p xml:id="pX25p0147b1201">论曰。此挍量流通也。发菩提心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0147b1201" n="0147b1201"/><anchor xml:id="beg0147b1201" n="0147b1201"/>已<anchor xml:id="end0147b1201"/>为大难。持说此 <lb ed="X" n="0147b13"/><lb ed="R039" n="0293b13"/>经。倍为稀有。盖不发菩提心者。不堪持说此经。发 <lb ed="X" n="0147b14"/><lb ed="R039" n="0293b14"/>心而不持说此经。无以圆满。称性福聚。今由发心 <lb ed="X" n="0147b15"/><lb ed="R039" n="0293b15"/>及持说。故非施福所及也。功德施论云。何故复说 <lb ed="X" n="0147b16"/><lb ed="R039" n="0293b16"/>受持之福。欲令众生毕竟信故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147b17"/><lb ed="R039" n="0293b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0147b1701">云何为人演说。不取于相。如如不动。何以故。一切有 <lb ed="X" n="0147b18"/><lb ed="R039" n="0293b18"/>为法。如梦幻泡影。如露亦如电。应作如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0147b19"/><lb ed="R039" n="0294a01"/><cb:div type="commentary"><lg type="regular" xml:id="lgX25p0147b1901"><l>如理演说不取相</l><l>观察有为体相故</l> <lb ed="X" n="0147b20"/><lb ed="R039" n="0294a02"/><l>如是六喩或九十</l><l>性即无住大涅槃</l></lg> <lb ed="X" n="0147b21"/><lb ed="R039" n="0294a03"/><p xml:id="pX25p0147b2101">论曰。此流通方法也。欲弘通此经者。须是不取于 <lb ed="X" n="0147b22"/><lb ed="R039" n="0294a04"/>相。如于真如。常不动故。言不动者。即是不动空有 <lb ed="X" n="0147b23"/><lb ed="R039" n="0294a05"/>等法。一切诸法。约真谛边。一切皆空。约俗谛边。一 <lb ed="X" n="0147b24"/><lb ed="R039" n="0294a06"/>切皆有。十界皆空。故非偏空。此空即具一切法。名 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0147c" n="0147c"/> <lb ed="X" n="0147c01"/><lb ed="R039" n="0294a07"/>为真如。十界皆有。故非偏有。此有即泯一切相。亦 <lb ed="X" n="0147c02"/><lb ed="R039" n="0294a08"/>名真如。今以如智如于如理。故不取偏有相。不取 <lb ed="X" n="0147c03"/><lb ed="R039" n="0294a09"/>偏空相。而空有等法皆得不动。又正演说时。不挂 <lb ed="X" n="0147c04"/><lb ed="R039" n="0294a10"/>一元字脚。以文字相。即解脱相。故不取演说相。亦 <lb ed="X" n="0147c05"/><lb ed="R039" n="0294a11"/>不離文字而别取默然相也。何以故下。重示般若 <lb ed="X" n="0147c06"/><lb ed="R039" n="0294a12"/>观门。一切有为法者。擧所观境。即指阴处界等。竖 <lb ed="X" n="0147c07"/><lb ed="R039" n="0294a13"/>穷十界。横亘色心。以要言之。种种假实国土。总名 <lb ed="X" n="0147c08"/><lb ed="R039" n="0294a14"/>有为。以是随染净缘成故。如梦幻泡影等者。示观 <lb ed="X" n="0147c09"/><lb ed="R039" n="0294a15"/>察门。此译止有六喩。他译九喩。谓星･翳･灯･幻･露･泡･ <lb ed="X" n="0147c10"/><lb ed="R039" n="0294a16"/>梦･电･雲。大品十喩。谓幻。<g ref="#CB08504">焰</g>。水月･虚空･响･乾城･梦･影･ <lb ed="X" n="0147c11"/><lb ed="R039" n="0294a17"/>镜像･化。然法数虽殊。理致唯一。</p><p xml:id="pX25p0147c1113" cb:place="inline">今略为三释。一附 <lb ed="X" n="0147c12"/><lb ed="R039" n="0294a18"/>事释。二次第释。三圆融释。附事释者。梦幻泡影。是 <lb ed="X" n="0147c13"/><lb ed="R039" n="0294b01"/>无我观。如露如电。是无常观。色阴如梦。觉时不可 <lb ed="X" n="0147c14"/><lb ed="R039" n="0294b02"/>得故。受想如幻。随心变现故。行阴如泡。虚妄生灭 <lb ed="X" n="0147c15"/><lb ed="R039" n="0294b03"/>故。识阴如影。无有实性故。色法如露。不久停故。心 <lb ed="X" n="0147c16"/><lb ed="R039" n="0294b04"/>法如电。起即灭故。二次第释者。譬如梦等。因缘妄 <lb ed="X" n="0147c17"/><lb ed="R039" n="0294b05"/>有。一切有为。亦复如是。因缘妄有。无实体性。譬如 <lb ed="X" n="0147c18"/><lb ed="R039" n="0294b06"/>梦等。当体即空。一切有为。亦复如是。当体即空。非 <lb ed="X" n="0147c19"/><lb ed="R039" n="0294b07"/>灭故空。譬如梦等种种变现。一切有为。亦复如是。 <lb ed="X" n="0147c20"/><lb ed="R039" n="0294b08"/>种种变现。假名无量。譬如梦不异睡。幻不异本。泡 <lb ed="X" n="0147c21"/><lb ed="R039" n="0294b09"/>不异水。影不异质。露不异湿。电不异光。一切有为 <lb ed="X" n="0147c22"/><lb ed="R039" n="0294b10"/>亦复如是。不异实相。三圆融释者。即一心三止三 <lb ed="X" n="0147c23"/><lb ed="R039" n="0294b11"/>观也。即止而观。故一切皆梦幻等。即观而止。故一 <lb ed="X" n="0147c24"/><lb ed="R039" n="0294b12"/>切梦等。悉皆如如。由此一心圆止观力。则知一切 <pb ed="X" xml:id="X25.0479.0148a" n="0148a"/> <lb ed="X" n="0148a01"/><lb ed="R039" n="0294b13"/>诸法。皆即无住大涅槃性。依此演说。即是金刚般 <lb ed="X" n="0148a02"/><lb ed="R039" n="0294b14"/>若波罗蜜也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0148a03"/><lb ed="R039" n="0294b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0148a0301"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0148a0301" n="0148a0301"/><anchor xml:id="beg0148a0301" n="0148a0301"/>已<anchor xml:id="end0148a0301"/>。长老须菩提。及诸比丘･比丘尼･优婆塞･ <lb ed="X" n="0148a04"/><lb ed="R039" n="0294b16"/>优婆夷。一切世间天･人･阿修罗。闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢喜。 <lb ed="X" n="0148a05"/><lb ed="R039" n="0294b17"/>信受奉行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0148a06"/><lb ed="R039" n="0294b18"/><cb:div type="commentary"><lg xml:id="lgX25p0148a0601"><l>三事淸净故欢喜</l><l>二利具足成受行</l></lg> <lb ed="X" n="0148a07"/><lb ed="R039" n="0295a01"/><p xml:id="pX25p0148a0701">论曰。此流通相貌也。一･能说人淸净。<persName>佛</persName>证金刚般 <lb ed="X" n="0148a08"/><lb ed="R039" n="0295a02"/>若体故。远離名利诸过患等。二･所说法淸净。无上 <lb ed="X" n="0148a09"/><lb ed="R039" n="0295a03"/>正法实相印故。離于有无诸戏论等。三･闻者得解 <lb ed="X" n="0148a10"/><lb ed="R039" n="0295a04"/>淸净。持戒修福。有正智慧。不惊不怖不畏。能深信 <lb ed="X" n="0148a11"/><lb ed="R039" n="0295a05"/>故。不复取著法･非法等。自利成就。名信受。转化无 <lb ed="X" n="0148a12"/><lb ed="R039" n="0295a06"/>尽。名奉行也。</p> <lb ed="X" n="0148a13"/><lb ed="R039" n="0295a07"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0148a1301"><l>般若实相不思议</l><l>如是妙義如大海</l> <lb ed="X" n="0148a14"/><lb ed="R039" n="0295a08"/><l>仰承三宝勝威力</l><l>演说此中一滴相</l> <lb ed="X" n="0148a15"/><lb ed="R039" n="0295a09"/><l>抉诸生盲空见膜</l><l>令见实相如金刚</l> <lb ed="X" n="0148a16"/><lb ed="R039" n="0295a10"/><l>迴兹福利施群生</l><l>同成究竟度无极</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0148a17"/><lb ed="R039" n="0295a11"/> <lb ed="X" n="0148a18"/><lb ed="R039" n="0295a12"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚般若波罗蜜经破空论<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0133c0501" to="#end0133c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0133c1701" to="#end0133c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0134b2401" to="#end0134b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0134b2402" to="#end0134b2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0135a0201" to="#end0135a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0135b2201" to="#end0135b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0136b0301" to="#end0136b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="jason (2018-05-20)">见<note type="cf1">T33n1698_p0075a18</note></lem><rdg wit="#wit.orig">百</rdg></app> <app from="#beg0136b0801" to="#end0136b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0136b1101" to="#end0136b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0136b2101" to="#end0136b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0136c0701" to="#end0136c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">彼</lem><rdg wit="#wit.orig">波</rdg></app> <app from="#beg0137a1101" to="#end0137a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0137a1301" to="#end0137a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0137c0701" to="#end0137c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0138b0901" to="#end0138b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0138b1401" to="#end0138b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0142a0701" to="#end0142a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0142a2401" to="#end0142a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app> <app from="#beg0142b0601" to="#end0142b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0143a2401" to="#end0143a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0145c0201" to="#end0145c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0146a1601" to="#end0146a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0146a2401" to="#end0146a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0147b1201" to="#end0147b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0148a0301" to="#end0148a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0133001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0133001">目疑自</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0133c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0133c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0133c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0133c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0134b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0134b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0134b2402" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0134b2402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0135a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0135a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0135b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0135b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0136b0301" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X25.0136b03.02" target="#nkr_note_add_0136b0301">见【CB】，百【卍续】</note> <note n="0136b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0136b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0136b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0136c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0136c0701">彼【CB】，波【卍续】</note> <note n="0137a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0137a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0137a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0137a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0137c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0137c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0138b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0138b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0138b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0138b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0142a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0142a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0142a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0142a2401">入【CB】，人【卍续】</note> <note n="0142b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0142b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0143a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0143a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0145c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0145c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0146a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0146a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0146a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0146a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0147b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0147b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0148a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0148a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>